Një kërthi në kufi

Sali Muhedinit, Abedin Bakos, Muhamet Pronjës dhe Malo Sejdiut ju presin gishtrinjtë, hundët, gjuhën dhe këmbët dhe, kur këta ulërijnë nga dhimbja e madhe, andartët zervistë këndojnë këngën e komandantit të tyre. Kjo është vetëm një nga historitë që i është rrëfyer edhe Makbule Pronjos. Ajo vjen këtë qershor nga Shtetet e Bashkuara të Amerikës bashkë me Sali Bollatin. Si për çdo vit 27 qershori mua dhe ata na gjen në një pelegrinazh në Varrezat Monumentale të Kllogjerit, aty në Sarandë në kufirin ku çamët kthyen sytë pas për të qarë gjithë çka lanë aty, gjakun e të parëve të vrarë e coptuar. Të uritur lanë pasuritë, lanë trojet, lanë shtëpitë në të cilat nuk u kthyen dot kurrë më.

Edhe Makbule Pronjo Bollati është një e mbijetuar nga gjenocidi. Por, ajo nuk mban mend gjë nga masaktrat. Ishte vetëm pak muajshe kur nëna e saj kaloi me të në krahë kufirin, për të mbërritur në Shqipëri. Ajo më tregoi se nëna e saj e mbylli jetën duke iu dedikuar asaj vajze të vogël që mori me vete kur la shtëpinë dhe familjen. I tregonte brenda mureve të shtëpisë Çamërinë e bukur, atë që kishte lënë pas, por edhe masakrat apo bëmat e trimave në familjen e saj. Edhe familja e saj ka qenë e pasur. Por, nëna e kaloi gjithë jetën e saj e varfër në Shqipërinë komuniste ku të rrisje një fëmijë që i kishte mbijetuar një gjenocidi disa muajshe kërthi nuk ishte e thjeshtë.