VLORAJT në “luftën” për PUSHTET

Pakkush sot kujtohet se për të arritur deri tek Pavarësia e Ismail Qemalit, fisi i Vlorajve në Vlorë ishte “kacafytur” ndër vedi për të marrë frenat e lëvizjes kombëtare. Dy kushërinj, Ismaili dhe Syrjai pak flisnin me njëri - tjetrin. Por ndërsa Syrjai, - babai i Eqerem bej Vlorës që tashmë e njohim dhe prej botimit të kujtimeve të tij, - bashkëpunoi me xhonturqit për ti rrëmbyer mandatin e deputetit në parlamentin turk Ismailit, ky i fundit, nuk i rreshti përpjekjet për të shkuar drejt Pavarësisë. Historia nëpërmjet raportimeve të telegrameve të konsullit austro-hungarez në Vlorë, muaj pas muaji e ditë pas dite që nga janari i vitit 1912… Ishte marsi i 1912-ës, pak muaj përpara shpalljes së Pavarësisë së vendit kur Sanxhaku i Beratit ku përfshihej edhe Vlora ishte përfshirë nga fushata e zgjedhjeve për deputetët e rinj të parlamentit turk. Por një letër e Fazil Pashë Toptanit, - një fisnik shqiptar që qëndronte në Stamboll e ishte i angazhuar në “Klubin e Bashkimit Shqiptar” – drejtuar konsullit të përgjithshëm bënte një raport për Vjenën ku njoftonte vendimin e Kostandinopojës për arrestimin e Ismail Bej Vlorës. Letërshkruesi ndodhej në Nicë, ku ndodhej edhe Ismail Bej Vlora. Letra mbante datën 15 mars 1912. Në të raportohej se Ismail Beu kishte disa ditë që donte të shkonte në Vlorë, por “agjence otomane” publikoi një telegram ku thuhej se në Konstandinopojë ishte vendosur arrestimi i tij sapo të shkelte tokën otomane. E pas këtij njoftimi, nisja e Ismail Bej Vlorës u shty deri në marrjen e lajmeve më të sigurta. Plaku i urtë nuk mund të bënte fushatë zgjedhore në Sanxhakun e Beratit ku garonte përballë kushëririt të tij Syrja Bej Vlorës. Fushatë nuk bëri dot ndaj nuk mund të priste shumë prej rezultatit të zgjedhjeve. Pas votimeve, Komisioni Kontrollues i caktuar sipas ligjit, mblodhi votat dhe arriti në përfundimin se nga kandidatët për deputetë në Sanxhakun e Beratit kishin fituar Sami Beu (60 vota) dhe Syrja Beu (61 vota). Telegrami që tregonte procesverbalin e komisionit mbante datën 2 maj 1912. Procesverbali saktëson se Syrja Bej Vlora kishte fituar 17 vota në Berat, 13 në Skrapar, 14 në Lushnje dhe 17 në Vlorë. Ismail Bej Vlora kishte marrë 37 vota nga të cilat 16 në Berat, 4 në Skrapar, 9 në Lushnje e 8 në Vlorë. Fushata zgjedhore ishte jo pak e luftuar. Qeveria xhonturke për të thyer rezistencën e opozitës parlamentare, sidomos të deputetëve shqiptarë, vendosi në Janar 1912 të shpërndante parlamentin me synimin e qartë rifitimin e shumicës absolute dhe të kishte dorë të lirë në “mbytjen” e levizjes kombëtare. Opozita përfaqësohej nga Ismail Bej Vlora, Hasan Prishtina, Aqif Elbasani e të tjerë e këta, e kishin të vështirë për të fituar përballë përpjekjeve marramendëse të ndërmarrë nga qeveria për kandidatët e saj. Në Vlorë, fushata u zhvillua shumë e ashpër, më shumë se kudo tjetër në Shqipëri. Ndarja e madhe midis Vlorajve, Ismail Qemalit nga njëra anë dhe Ferid e Syrja bej Vlorës nga ana tjetër, krijuan ndasi edhe në popull. Qeveria xhonturke zgjodhi të mbështesë kandidaturën e Syrja Bej Vlorës. Ismailin madje as e lejuan që të udhëtonte nga Korfuzi drejt Vlorës për të marrë pjesë në fushatën zgjedhore. Edhe presioni ndaj mbështetësve të plakut të urtë të Vlorës ishte shumë i madh, e shumë prej tyre u arrestuan. Të tjerë u torturuan dhe shumë të tjerëve u ofruan edhe shuma të mëdha parash. Të gjitha këto forma presioni janë të provuara edhe nga një relacion i konsullit austro-hungarez në Janinë, Bilinski, dërguar kontit Berchtold në 6 prill 1912. Para ndërhyrjes në fushatë të qeverisë xhonturke, kandidatë fitues për deputetë në Sanxhakun e Beratit llogariteshin Ismail Bej Vlora dhe Aziz Pashë Vrioni. Por pas presionit qeveritar e përdorimit të ushtrisë, vota e zgjedhësve u deformua, e për pasojë, dy njerëzit që kishin mbështetje, humbën. Që këtu, do të niste edhe ndarja e madhe e fisit të Vlorajve. Ndarja e madhe Fitorja e Syrja Bej Vlorës u kontestua nga mbështetësit e Ismail Qemalit në qytete dhe fshatra por qeveria në Stamboll nuk “e vuri ujin në zjarr” për kontestimet, edhe pse ishin në dijeni të situatave. Në këtë situatë, Ismail Qemali, nisi veprimet për organizimin e një kryengritje të përgjithshme në rrethin e Vlorës, duke grumbulluar reth vetes një ushtri me rreth 3000 bura, shumica nga fshatrat e Vlorës. Drejtimin e tyre e mori Ibrahim Abdullait, njeri i besuar i plakut të Vlorës. Njerëzit në fshatra po përgatiteshin për të sulmuar në qytet repartet turke, dhe brenda në qytet, situata nuk ishte fare e qetë. Më 30 gusht të vitit 1912 , përfaqësuesi i konsullatës së Austro – Hungarisë në Vlorë, Bostil, dërgon një raport të hollësishëm në qendër lidhur me situatën politike në Vlorë. Sipas raportit, të dy partitë kryesore të kazasë (Ismail Qemal Beu dhe Syrja bej Vlora), - që kishin bërë një paqe të përkohshme për shkak të revolucionit në Shqipërinë e Jugut që rezultoi në 3 gusht me memorandum proteste në Kostandinopojë – ishin në një përçarje të hapur. Përfaqësuesi i konsullatës Austro – Hungareze shkruan për qëndrën se: “Partia e Syrja Beut, në krye të së cilës u vu kryetari i bashkisë Xhemil bej Vlora, që sapo është kthyer nga një udhëtim disajavësh nëpër Evropë, nuk ka munguar në asnjë rast pa e akuzuar si tradhëtar të çështjes revolucionare, shefin e partisë kundërshtare, për të cilin dihet pothuajse nga të gjithë se paguhet nga Greqia… Në këtë luftë politike, prestigji i Ismail Qemal Beut, i cili më datën 14 gusht u largua përsëri nga Vlora, për të shkuar në Konstandinopojë nga Trieste, pati një humbje të madhe… Lufta e partive në Vlorë ka marrë forma gjithnjë dhe më të egra dhe, më në fund, ka arritur në një anarki të plotë. Njerëz të armatosur nga fshatrat lëvizin lirisht në qytet, ndërsa organet e policisë e të xhandarmërisë, ndoshta për të evituar konfliktet, pothuajse nuk duken fare…. Lirimi i të burgosurve nuk po pranohet nga të gjithë. Të dy partitë po shpejtojnë të bëjnë që të bëjnë njëra – tjetrën përgjegjëse për situatën. Tregtarët janë shumë të shqetësuar nga pasiguria që ndihet kudo. Shqetësimi i tyre ka arritur në një gradë të tillë, saqë po dërgojnë të hollat e tyre jashtë vendit dhe kryesisht me anë të postës tonë, për në Trieste. Përsa i përket trupave ushtarake, në këtë kohë në Vlorë ndodhen vetëm 120 vetë të batalionit III/67 të nizamëve nga Tepelena, të cilët mjaftohen vetëm më ruajtjen e objekteve ushtarake”. Letër e Leyhanec, konsull i Austro – Hungarisë në Vlorë, për kontin Berchtold, ministër i Jashtëm, lidhur me situatën në Shqipëri pas rrethimit të Shkodrës dhe për lëvizjet e patriotëve shqiptarë drejt Vlorës. Shumë I nderuar Kont! Sikundër që më njoftoi Ekrem bej Vlora, ai nuk di se si ta shpjegojë, se pse i ati i tij, ish deputeti Syrja bej Vlora, ka ndërruar menjëherë objektivin e udhëtimit të tij të parë për në Tiranë, me atë për në Shkodër. Ndoshta, arsyeja qëndron në bisedimin që ka pasur Syrja beu në bordin e vaporrit të Llojdit me Abdi bej Toptanin dhe gjithashtu dhe me persona të tjerë, dhe që prej tyre të jetë konsideruar pastaj i tepërt vazhdimi i udhëtimit për në Tiranë. Kthimi i Syrja Beut në Vlorë, në kohën e duhur, është penguar prej rrethimit të plotë të Shkodrës që është bërë gjatë kësaj kohe prej malazezëve. Po prej kësaj arsye ka për të pasur një vonesë dhe një tronditje të rëndësishme dhe çështja e mbajtjes së konferencës së shqiptarëve, mbasi qytetet e Shqipërisë së Jugut si Berati, Tepelena, Përmeti, Argjirokastra, Delvina etj., kanë për të pritur kot caktimin e ditës së konferencës dhe dërgimin e programit. Mbi projektin ata u njoftuan telegrafisht më 31 tetor dhe kanë njioftuar telegrafisht gatishmërinë e tyre për dërgimin e delegacioneve në konferencë. Një komplikacion tjetër ka mundësi që të krijohet dhe sepse pas 4 ditëve, paska për të ardhur këtu edhe rivali politik i Syrja Beut, Ismail Qemal Beu. Ai ka për të tentuar me siguri që ta tërheq në dorë të tij drejtimin e konferencës dhe që vendimet e saj t’i influencojë në një mënyrë të favorshme për miqtë e tij politik të jashtëm. Ekrem Bej Vlora është tepër i shqetësuar për shkak të gjithë këtyre pengesave të menjëhershme dhe ka frikë se zhvillimi i çështjes shqiptare nuk ka për të marrë drejtimin që ka dëshiruar ai dhe i jati i tij. Si mjeti më i mirë për përmirësimin e situatës, atij i duket kthimi sa më shpejtë i të jatit prej Shkodre në Vlorë, eventualisht, me anën e një ndërmjetësimi diplomatik miqësor të konsullit perandorak dhe mbretëror pranë qeverisë malazeze ”. Tentativat për pavarësinë E ndërsa Syrja Bej Vlora ishte zgjedhur deputet në parlament, mendonte ndër të tjera edhe për çështjen kombëtare, pavarësisht se lufta brenda fisit Vlora ishte e madhe. Ai kishte axhendën e tij të vendosjes së pavarësisë së vendit. Syrja Bej Vlora në 31 tetor 1912, afro një muaj para shpalljes së pavarësisë, dërgon një letër ndaj bejlerëve të parisë së Tiranës, të cilëve u ankohet se ka autoritete, (polici) në qytet që nuk e lënë të kryej detyrën e tij. “Unë tani nuk po di se ku do të shkoj. Mbas tre ditësh jam në vlorë. Ç’të bëjmë? Poshtërimi i një polici më bëri të vi rrotull i mahnitur. Atij duhet t’i vini hakut ju. Se pa kurrfarë arsyeje më vonoi nga një punë si kjo”. Ai e nis letrën duke informuar se ishte nisur nga Vlora për në Durrës e Tiranë, por “një sjellje e poshtër e komisarit të policisë më shtrëngoi të kthehem në vapor e mos të dal më”. Pasi shkruan për ushtritë armike që kanë pushtuar shumicën e tokave shqiptare, ish-drejtori i përgjithshëm i doganave në perandorinë turke dhe ish-deputet i sanxhakut të Beratit, Syrja bej Vlora, lajmëron miqtë e tij, bejlerë në Tiranë, se “Kam shkruar ose shpërndarë njerëz në gjithë Shqipërinë duke kërkuar që çdo nënprefekturë të dërgojë në Vlorë nga 3-4 përfaqësues për të menduar e për të gjetur rrugën e shpëtimit të Atdheut”. Ai e vazhdon letrën e tij me thirrjen për t’u zgjuar nga gjumi dhe se nuk është rasti për të humbur. ‘Ju lutem vëllezër! Mos rrini. Ju bëj be në Zotin se po nuk e shpëtuam ne Rumelinë, atdheu ynë e gjithçka ka ikur (ka mbaruar). Jam shumë i turbulluar, veçse ju siguroj se gjithçka ju kam shkruar është thjesht e vërtet. Tashti duhet të mblidhemi sa më parë. Tjetër s’ka. E kjo punë është në dorë të gjithë juve”. Përpjekjet e Vlorajve Ideja e Syrja Bej Vlorës ishte që të krijohej një Ligë si ajo e Lidhjes Shqiptare të Prizrenit në vitin 1878. Pas formimit të saj shpresohej se fiset malësore katolike në jug të Drinit që deri në atë kohë kishin qëndruar neutral në zhvillime, do të bashkoheshin në aspiratën e përbashkët të të gjithë shqiptarëve. Por ndërkohë që Syrjai vazhdonte shkruante letra për të kërkuar mbështetjen e bejlerëve të Tiranës, nga ana tjetër Ismail Qemali mbërrin në Bukuresht në 5 nëntor, në kryeqytetin e Rumanisë. Aty ka një komunitet të zgjeruar shqiptarësh, atdhetarësh që i japin mbështetje maksimale. Këtë mbështetje e siguron edhe nga kryeministri rumun i kohës. Ismail Qemali, sikurse dihet, mban një mbledhje në hotel Continental në Bukuresht ku u vendos edhe për ngritjen e një “Komiteti Drejtonjës” të kësaj lëvizjeje. Në datën 6 nëntor, Ismail Qemali udhëton drejt Vjenës dhe prej andej, në 9 nëntor, i dërgon një telegram djalit të tij, Et’hem Beut që ndodhet në Vlorë: “Me vaporin e parë vij. E ardhmja e Shqipërisë u sigurua. Te pas besim në fatin e Atdheut të veproni në relacione të mira bashkërisht dhe vëllazërisht që të siguroni vazhdimin e rregullimit të çështjeve të përgjithshme e të mbroni qetësinë dhe në çdo anë lajmëroni telegrafisht. Të fala Atnore”. N ë të njëjtën ditë i dërgon letër edhe parisë së Vlorës: “Me vaporin e parë po mbërrij. E ardhmja e Shqipërisë asht siguruar. Ju porosis qi tyke i mbështetur fatit t’atdheut të punoni së bashku e si vëllezën, të merreni me rregullimin e punëvet të përgjithshme, edhe të ruani qetësinë. I epni rrethevet lajmin e gëzueshmë. Ju falem të gjithëve atënisht.” E ndërsa Ismail Qemali niste këto telegrame nga mërgimi, duke u marrë me çështjen shqiptare, në 13 nëntor, konsulli aktiv Austro-Hungarez në Vlorë, Leyhanec, raporton për ministrinë e tij të jashtme lidhur me veprimtarinë e Syrja dhe Ekrem Bej Vlorës, në rivalitet me Ismail Qemalin, për organizimin e një Kuvendi Kombëtar të përgjithshëm në ndonjë qytet të Shqipërisë Perëndimore. Në 10 nëntor, ditë e diel, Syrja Beu i dërgon një telegram nga Durrësi djalit të tij Eqerem Bej Vlorës për ta njoftuar se në Tiranë ishin mbledhur përfaqësuesit e të gjithë qyteteve të Shqipërisë së Veriut. Ai e pyeste të birin se në çfarë shkalle kanë përparuar punimet për konferencën që ishte menduar të mbahej në Shqipërinë e Jugut. Në përgjigje të telegramit, Eqrem Beu përgjigjej se Vlora nuk po arrinte që të merrte dot ndonjë vendim dhe se vetë ai, bashkë me disa delegatë të Beratit dhe të Elbasanit, do të shkonte së afërmi në Tiranë. Ndërkohë, në raportin e konsullit Austro – Hungarez në Vlorë, informohet edhe për lëvizjet e Ismail Qemalit. “Ismail Qemal bej Vlora, rivali politik i Sureja Beut, i telegramoi prej Vjene më 9 të këtij muaji (nëntor) të birit të tij Ethem Beu këtu (në Vlorë) se e ardhmja e Shqipërisë qenkësh e siguruar dhe bashkëatdhetarëve të tij ai u rekomandonte besim, bashkim dhe mbajtjen e rendit. Telegrami u prit me entuziazëm prej pasuesve të tij. U vendos që Ismail Beut t’i dërgohet një mesazh falënderimi, gjë kjo që u bë sot”. Kosnulli Leyhanec e mbyll raportin e tij, duke treguar edhe për një bisedë që ka bërë me Eqrem bej Vlorën. “Sikurse më tha mua, Eqrem bej Vlora niset nesër me anën e tokës, nëpër Fier e Kavajë, direkt për në Durrës, me qëllim që të bashkohet me të atin e tij. Ai më siguroi mua, se ideja e përfaqësuar prej tij dhe prej të atit të tij, për të thirrur një kuvend të përgjithshëm shqiptar në ndonjë qytet të Shqipërisë, si p.sh. në Vlorë ose në Tiranë, Kruje ose Durrës, dhe për të biseduar mbi fatin e Atdheut të përbashkët, ka gjetur përkrahje kudo dhe se kudo janë caktuar edhe delegatët, që do të shkojnë pa humbur kohë në vendin që ka për t’u caktuar. Me gjithë qëndrimin kundërshtar të pasuesve të Ismail Qemali beut në Vlorë, ai nuk dyshon në realizimin e projektit të tij”. E ndërsa Vlorajt ndaheshin qoftë për organizimin dhe idetë organizative, qoftë edhe për vizionin sesi do të zhvilloheshin ngjarjet e mëvonshme, një tjetër njeri, shumë i fuqishëm në Shqipërinë e kohës, kishte fjalën e vet për të thënë. Ministria e Jashtme Austro-Hungareze informon në 15 nëntor se Esad Pasha ishte shprehur telegrafikisht në favor të një kongresi shqiptar. Me këtë miratim, ishin qetësuar edhe fanatikët e Pashait që ishin në pritje të qëndrimit të udhëheqësit të tyre. Pas vendimit të Esad Pashës, edhe Eqerem Bej Vlora dërgoi një telegram nga Vlora se pas tri ditëve do të shkonte në Tiranë për të qenë i pranishëm në mbledhjen e Kuvendit Kombëtar. Ismaili e kishte shtruar terrenin E përkundër nismave për mbledhjen e një kuvendi në Tiranë, Ismail Bej Vlora ishte i qartë se çfarë donte të arrinte. Në 18 nëntor 1912 ai i dërgon një telegram Komisionit Përgatitor ku shkruan: “Përpara së premtes jemi në Durrës. Është domosdo e nevojshme që delegatët të mblidhen në Durrës ose në Vlorë. Ftoini që të gjithë. Derisa të vij unë mbani qetësinë dhe bashkimin. Çështja jonë politike është siguruar përfundimisht”. Në të njëjtën ditë, mytesarifi i Beratit i përcjell nënprefektit të Vlorës urdhërin e Valiut të Janinës ku kërkohet ndalimi i mbajtjes së Kuvendit nga Ismail Qemali. Telegram pas telegrami, askush nuk e pengon dot Ismail Qemalin të niset për në Shqipëri mëngjesin e 20 nëntorit. Drejtori i policisë së Triestes raporton për nisjen e tij me anije në 20 nëntor së bashku me 14 personalitete shqiptare me qëllim shpalljen e Pavarësisë dhe krijimin e një qeverie provizore. Sikurse njihet tashmë, Ismail Qemali u nis nga Trieste për në Durrës me vaporrin e Lloyd “Linc”. Shefi i policisë së Triestes, Markuss, informon eprorët e tij se për të përgatitur terrenin për qëllimet e tija, Qemal Beu ka dërguar që më përpara në Durrës dhe Vlorë farefisin e tij të afërt Xhemil Beun, dhe prandaj ka probalitet që populli të jetë vënë të paktën pjesërisht në dijeni për këtë ngjarje aq të rëndësishme për Shqipërinë. Ismail Qemali mbërrin në Vlorë Historia e ka përshkruar qartë itinerarin e ndjekur nga Ismail Qemali që nga mbërritja në brigjet shqiptare dhe udhëtimin e tij drejt Vlorës. Interesant është se në datën 27 nëntor konsulli Austro-Hungarez në Vlorë lajmëron ministrinë e tij të jashtme për mbërritjen e tij në qytet dhe përgatitjet për shpalljen e Pavarësisë. “Dje mbrëma erdhi këtu nga Fieri, Ismail Qemal beu së bashku me më shumë se 20 delegatë. Ai më njoftoi se dje shumë qytete si Durrësi, Tirana, Elbasani dhe të tjerë kanë proklamuar pavarësinë sipas këshillës së tij. Nesër ose pasnesër, sapo të jenë mbledhur të gjithë delegatët edhe këtu do të bëhet proklamimi i pavarësisë së gjithë Shqipërisë… Ismail Qemal beu e mban të olupuar zyrën e këtushme telegrafike dhe u lejon konsullatave që të dërgojnë dhe të marrin telegrame shifër. Unë e mora sot instruksionin shifër, nr.26, të datës 19 të këtij muaji, drejtuar zyrës konsullore në Durrës. Që prej datës 20 të këtij muaji (nëntor), Eqrem bej Vlora së bashku me 1000 vullnetarë ka shkuar kundër grekërve, të cilët kanë zbarkuar në Himarë. Flitet se atje po luftohet që prej ditës së djeshme. Edhe Eqrem Beu është për dërgimin e luftanijeve tona këtu, me qëllim që t’i jepet kurajë njerëzve të tij”. Kuvendi kombëtar i jashtëzakonshëm u mblodh në orën 2 pas dreke në shtëpinë e kryetarit të bashkisë Xhemil bej Vlora. Kuvendi vendosi unanimisht proklamimin e pavarësisë së Shqipërisë dhe njoftimin pa humbur kohë të Fuqive të Mëdha dhe të shteteve ndërluftuese (ballkanike). Njëkohësisht, Ismail Qemal beu u zgjodh kryetar i qeverisë provizore dhe u ngarkua me formimin e kabinetit. “Më pas, aty afër orës 4 pasdreke, te dera e shtëpisë së Xhemil beut, u ngrit flamuri kombëtar, një shkabë dykrenare e zezë brenda në fushë të kuqe… Pastaj një turmë njerëzish përshkoi rrugët e qytetit, duke kënduar dhe brohoritur”. Në raport shkruhet ndër të tjera se njerëzit shkuan edhe para konsullatave që ishin në qytet, duke thirru për Shqipërinë dhe shtetet që ndihmuan në ngjarjen e rëndësishme. ‘Para nënkonsullatës ruse nuk u bë asnjë manifestim. Flitet se u dëgjuan vetëm disa thirrje të izoluara: “Rroftë drejtësia”. Mbrëmjen e datës 28 nëntor, Ismail Qemali dha një pritje për diplomatët e huaj që ndodheshin në qytet, në banesën e tij, e cila ishte vendosur në shtëpinë e tregtarit të madh Hasan Sharra, që ndodhej përballë me shtëpinë ku u mblodh Kuvendi kombëtar. Box Cila është pema e familjes Vlora Familja Vlora është dinasti e madhe. Ajo përbëhet nga 5 kollona, duke filluar nga kushurinj të parë deri në kushurinj të pestë me njëri tjetrin. Kollona e parë ishte Eqerem bej Vlora, i cili ishte bashkë me të vëllanë Safa bej Vlora dhe 3 motra. Këta kishin baba, Syrja bej Vlorën, i cili ka vdekur në vitin 1941 dhe është varrosur në teqenë e Kuzumbabasë. Syrja bej Vlora në Perandorinë Turke ka qenë Drejtor i Përgjithshëm i Doganave dhe një nga bixhozinjtë më të njohur të kohës. Syrja bej Vlora kishte për vëlla Namik bej Vlora, që në Perandorinë Turke gëzonte postin e Drejtorit të Përgjithshëm të Shëndetësisë dhe ishte martuar me vajzën e kushuririt të parë, Xhafer bej Vlora. Syrja bej Vlora ka patur vëlla edhe Neshat bej Vlorën, i cili ka vdekur në vitin 1934 dhe është varrosur në turben që ngriti vet në vitin 1900, në xhaminë e kuqe, në lagjen “Muradie”. Këta të dy ishin njëkohësisht edhe vëllezër edhe baxhanakër, pasi ishin martuar me dy motra nga bejlerët Toptanaj. Por edhe Eqerem bej Vlora me vëllanë e tij Safa bej Vlora ishin po ashtu baxhanakë pasi ishin martuar me dy motra nga bejlerët Vrionaj, që i kishin njëkohësisht edhe kushurira. Kjo kollonë familjare plotësohet edhe me Ferit Pashë Vlorën që ka qenë edhe kryeministër i Turqisë. Të gjithë këta ishin djemtë e Mustafa Pashë Vlorës, i cili ka kontribuar shumë për Vlorën, pasi ka ndërtuar i pari në vitin 1882, rrugën Vlorë-Skelë, dy puse publike, një shkollë, e cila në Vlorë është quajtur “Shkolla e parë” ose “Shkolla numër 1”, në lagjen “Muradie”, shkollë e cila edhe sot është një ndër shkollat më cilësore të qytetit. Ai vdiq në vitin 1885, në Mekë, pasi e shtypën kuajt gjatë një pelegrinazhi. Në kollonën e dytë të familjes Vlora ishte Xhemil bej Vlora bashkë me të vëllanë, Siri bej Vlora, të cilët ishin djemtë e Xhafer bej Vlora, që ishte i martuar me motrën e Esat Pashë Toptanit. Xhemil bej Vlora ishte martuar me kushurirën e tij, Zenepe Hanëm, vajza e hallës e Eqerem bej Vlorës dhe vajza e Mehmet Pashë Delvinës. Xhemil bej Vlora ka vdekur në vitin 1936, nuk la djem por vetëm dy vajza. Edhe Eqerem bej Vlora ishte babai i dy vajzave. Dy vajza kishte edhe vëllai i tij, Safa bej Vlora, ndërkohë që edhe Siri bej Vlora kishte 3 vajza. Kollona e tretë e familjes Vlora është Nuredin bej Vlora bashkë me të vëllanë e tij, Xheladinë Pashë Vlora, të cilët ishin djemtë e Ferit Pashë Vlorës dhe nipërit e Mustafa Pashë Vlorës, që kishte lënë trashëgimi një nga bibliotekat më të pasura në Ballkan. Bibliotekë kjo e cila u pasurua edhe më shumë nga Eqerem bej Vlora. Kur në vitin 1947 në Vlorë erdhi për vizitë Enver Hoxha, vizitoi ndër të tjera edhe këtë shtëpi e cila ishte kthyer në shtëpi kulture, mbeti i habitur nga biblioteka dhe ka thënë këto fjalë: “Ky është bej prej vërteti”. Një kollonën e tretë në familjen e madhe Vlora është ajo e Ismail Qemalit, i cili kishte 10 fëmijë, 6 djem e katër vajza, të lindur me gruan me origjinë greke. Emrat e djemëve të Ismail Qemalit janë: 1.Mamuti 2.Tahiri 3.Xhevdeti 4.E’temi 5.Qazimi 6.Qamili Ajo që i bashkon të gjithë djemtë e Ismail Qemalit është fakti se të gjithë janë martuar me gra të veja, një koinçidencë e çuditshme. Ismail Qemali ishte djali i Mamut pashë Vlora dhe kishte vetëm një xhaxha, Muhamet bej Vlorën, ndërkohë që gjyshi i tij, babai i babait quhej Ismail Bej Qemali dhe është vrarë në Janinë. Ismail Qemali është kushëri i tretë me Eqerem bej Vlorën. Në familjen Vlora, në 90% të rasteve, martesat ishin brenda familjes, me kushurira të para ose të dyta. Kollona e katërt e familjes është Xhevdet bej Vlora, i cili është kushëri i 3-të me kollonat e tjera. Ai nuk ka qëndruar në lulishten e Vlorës, por sarajet e tij shumë të mëdha kanë qenë në lagjen “Topana”, ku truallin dhe sarajet ia shiti 150 vjet më parë gjyshit të Osman Haxhiut, sepse edhe ky nuk la djem, por vetëm 3 vajza. Kollona e pestë e familjes Vlora është ajo e të parit të kësaj familje Deli Jusuf, i cili në vitin 1620, Sulltani e thërret në Stamboll dhe e vret, për t’i marrë një pasuri shumë të madhe. Deli Jusuf kishte qenë edhe Bejlerbej (titull) i Sirisë dhe pallatin e tij mbetërorë e ndërtoi në Mekat të Vlorës. Djali i tij, Jusuf bej Vlora ndërtoi fshatin Nartë, për të shfrytëzuar kripën.Ai ishte mik personal me Çelebiun, historianin e famshëm turk. box Histori e treguar në Vlorë Për një periudhë më shumë se një mujore, Ismail Qemali ka qenë i detyruar të shkonte e të flinte natën, në një anije angleze, të ankoruar në gjirin e Vlorës. Në qytet ekzistonte frika për një eleminim të mundshëm të tij ndaj bashkëpunëtorët morën masa për ta mbrojtur. Nga anija, deri në kalatën e vogël të portit, udhëtonte me një varkë të vogël, ndërkohë që prej andej shkonte në zyrë me një karrocë me kuaj. E shoqëronin gjithnjë 4 ushtarë, ndërmjet të cilëve edhe Isa Xhaferri, që ka treguar këtë histori. Deri te zyra, të cilën e kishte në mjediset e selamllëkut të madh të Vlorajve, i duhej të bënte disa hapa me këmbë. Në dorën që i dridhej nga sëmundja e parkinsonit, mbante gjithnjë me vete një çantë. Ndodhte që një fëmijë i vogël, jo më shumë se 10 vjeç, i bërtiste që nga larg: Çfarë ke në atë çantë Ismail Bej, florinj? Pas britmës së fëmijës, dëgjoheshin gjithmonë të qeshurat plot zhurrmë të bejlerëve të tjerë të Vlorës, të afërm me Ismail Qemalin. Këta qëndronin gjithnjë të ulur në një kafene, shumë pranë selamllëkut, nga ku hynte për të shkuar në zyrë, Ismail Qemali. Një ditë prej ditësh, plaku i urtë i Pavarësisë, pasi dëgjoi si zakonisht fëmijën që e pyeti se mos në çantë kishte florin, ndaloi hapat dhe duke u kthyer për nga fëmija, i thotë: Thuaj që kam zhivanë e tyre! E kishte fjalën për bejlerët e ulur në kafene, të cilët nëpërmjet fëmijës, hidhnin romuze për Ismail Qemalin. Zhivaja ishte në kuptimin e helmit. Bejlerët e tjerë Vlora, nuk mund t’ia falnin kollaj Ismail Qemalit, ngritjen e flamurit në Vlorë, veprim të cilin ata e kishin tentuar më parë për ta kryer vet, por kishin dështuar.

VLORAJT në “luftën” për PUSHTET

Nga Ergys Alushi

Artikuj të ngjashëm Artikuj

Plagët që nuk mbyllen kurrë!

Koço Kota, historia e një kryeministri pa varr

Plazhet shqiptare

Nga telegrafët e parë te sateliti, historia dokumentare e ATSH

Esat Pasha & Faik Konica

Bilal Xhaferi, poeti që trembte pushtetin

Artikujt më të lexuar

Zvërneci, investimi që do ndryshojë historinë e turizmit shqiptar

Përtej Zvërnecit

Gjergj Luca, kryeoligarku i Shkrimsit, rebeli që grisi diplomën për t’u bërë biznesmen

Vajzat e humbura

Lufta me Bulevardin

Gjiri i Kakomesë, “Bukuroshja” e braktisur bëhet gati për TURIZËM

JETA E NATËS NË VITET ’90, NGA DISKO ALBANIA DHE MARIKAJ TE BUZUKËT E PARTYT RAVE

Kontaktet

Kategori

Mirëse u ktheve!

Hapni një llogari të re!

Merrni fjalëkalimin tuaj

Je i sigurt që dëshiron ta zhbllokosh këtë artikull?

Are you sure want to cancel subscription?

VLORAJT në “luftën” për PUSHTET

Nga Ergys Alushi

Mbështetni autorët dhe abonohuni në përmbajtje

Shkarko

Zblloko Artikullin

Artikuj të ngjashëm Artikuj

Artikujt më të lexuar

Kontaktet

Kategori

Mirëse u ktheve!

Hapni një llogari të re!

Merrni fjalëkalimin tuaj

Je i sigurt që dëshiron ta zhbllokosh këtë artikull?

Are you sure want to cancel subscription?