Vetëvrasja e partive të reja

“Është angazhuar gjithë këneta si e si të mos shkoj unë në Kuvend. Ndaj meje dhe krejt ekipit të Lëvizjes Shqipëria Bëhet po konsumohet publikisht PADREJTËSI! Populli do gjykojë...”. Adriatik Lapaj, korrik 2025. Ky shpërthim i liderit më të ri të një partie në vend, konfirmoi se koalicioni i tij me Endri Shabanin, kishte vdekur. Me 64 mijë vota shprese mbi ta, por vetëm një mandat, Lapaj dhe Shabani dështuan të menaxhojnë procesin dhe u ndanë pas një krize të brendshme se kush duhet të ulej në të vetmen karrige që ata fituan në parlament. Paaftësia e tyre për të menaxhuar së brendshmi procesin elektoral për një deputet të vetëm që u fitua, pavarësisht se morën 64 mijë vota. Guximi i pamatur që dogji ëndrrën e Lapajt..... Për të garantuar një garë të barabartë, që në Kuvend të hynte ai që merrte vota personale më shumë, Koalicioni “Nisma Shqipëria Bëhet”, vendosi të sfidojë sistemin elektoral të hartuar nga PS e PD, dhe kandidoi në pjesën e mbyllur të listës, familjarë e të afërm besnikë të Lapajt e Shabanit, të cilët premtonin se nuk do t’i pranonin mandatet, e do t’i refuzonin ato me qëllim që të hynte në Parlament ai që do të merrte më shumë vota. Në atë kohë, shumë i kritikuan liderët e rinj, për këtë guxim të tepruar, duke ju kujtuar se si PD e pësoi në vitin 2019, kur dogji mandatet dhe karriget në Kuvend u mbushën me njerëz groteskë. “Prindërit tanë, motrat tona, kushërinjtë tanë janë garanci për garën, për demokracinë”, - u përgjigjën asokohe me sportivitet Adriatik Lapaj dhe Pano Soko përmes një videoje nga makina teksa vazhdonin fushatën elektorale. Sipas kësaj skeme, më 12 maj ishte i qartë se Koalicioni Lapaj-Shabani kishte fituar vetëm një vend në Kuvend, dhe sipas marrëveshjes politike, ai i takonte Lapajt, personit më të mbështetur, me 6500 vota. Mirëpo, kur dita e ndarjes së mandateve erdhi, aleatët e Lapajt filluan të protestojnë se ai kishte dhënë një deklaratë televizive gjatë fushatës, se nuk do të hynte në Kuvend nëse koalicioni fitonte vetëm një mandat. Befasisht, një person i panjohur, i quajtur Zeqir Kordhoni, deklaroi se do ta merrte ai mandatin dhe nuk do ti hapte rrugë Lapajt. Kandidati që ishte futur fiktivisht në listë si i afërm i Endri Shabanit, në fillim u kritikua nga i nipi, por më pas u mbështet prej tij. Një sërë akrobacish nuk e ndihmuan Lapajn, të cilit skema i dështoi, dhe e la jashtë parlamentit. KQZ nuk i njohu dorëheqjet e dorëzuara në grup nga të gjithë kandidatët e listës fiktive (të mbyllur) më 11 maj, dhe aktualisht deputetja e 62 mijë shqiptarëve që ndoqën Adriatik Lapajn, është një 60 vjeçare nga Saranda, që nuk ka asnjë lidhje me politikën, dhe as me Tiranën. Ana Dajko u fut në listën e kandidatëve fiktivë, nga i biri i saj, Vasil Dajko, anëtar i kryesisë së Partisë së Lapajt. Lapaj-Shabani, plagë e momentit apo thikë për të ardhmen? Pas divorcit të Lapajt me Shabanin, të dy aleatët e dikurshëm nuk i kursyen akuzat ndaj njëri-tjetrit, dhe në media e rrjetet sociale u vu re zhgënjimi i thellë për papjekurinë e dy liderëve të rinj për të menaxhuar një krizë të brendshme dhe për të trajtuar me përgjegjshmëri besimin e dhjetra mijëra votuesve. Disa gjykojnë se është herët për të thënë nëse ky ishte fundi i këtyre forcave politike, por në diskutim ngrihet pyetja: a dëmtuan këta dy politikanë të rinj vetëm veten, apo i dhanë një grusht të fortë ne elektorat çdo filize të re që mund të shpresonte të lindte në të ardhmen për të sfiduar dy dinosaurët 35 vjeçarë, PS dhe PD? Afrim Krasniqi , drejtues i Institutit për Studime Politike, vlerëson se kolalicioni pati sukses elektoral, pasi numri i votave që ai mori ishte jashtëzakonisht i madh për një parti të re. “Ishte një votë e gjeneratës së re, një votë proteste. Një votë e ndërgjegjshme që deri diku përballoi edhe presionet nga partitë e mëdha politike ”,- thotë Krasniqi. Megjithëkëtë, politologu shprehet kjo u dëmtua ndjeshëm pas zgjedhjeve, në mënyrën se si dy liderët e administruan mandatin e vetëm parlamentar. “Konflikti mes tyre nuk ishte vetëm personal, por u bë me akuza e sjellje për të cilat ata kishin kritikuar partitë e vjetra politike. Imitimi i partive të vjetra, i një retorike të ashpër dhe denigurese ndaj njëri-tjetrit, i kujtoi elektoratit se nuk është gjeneratë e re, por mentalitet dhe formim”- deklaron Krasniqi. Neritan Sejamini , një analist politik që ka shërbyer edhe si konsulent strategjik i disa politikanëve në vend, thotë për Neësboomb se taktika e Lapajt dhe Shabanit (që u aplikua edhe nga Basha dhe Alibeaj) për të sfiduar listat e mbyllura, në fakt, ishte fokus i gabuar, dhe shmangu vëmendjen nga problemet reale të Shqipërisë. “Varfëria e ideve politike dhe dembelizmi mendor për të shkuar në thelbin e problemeve politike të vendit i bëri partitë e reja të bëjnë kauzë listat e hapura dhe të gënjen njerëzit se mjaft të hapen listat dhe ndryshon Shqipëria. Dhe pastaj kjo kauzë e rremë i çoi në manovrën qesharake të vendosjes së të afërmeve në lista. Vazhdimi pastaj dihet”, - tha Sejamini, i cili pohon se ngjarjet në këtë koalicion që kanë goditur besimin e njerëzve tek e reja dhe tek ndryshimi. Për Bledar Skënderin , një ish-anëtar i KQZ-së dhe njohës i sistemeve zgjedhore, ajo që goditi më shumë besimin e elektoratit tek Lapaj e Shabani, nuk është thjesht emri i atij që do të ulet në karrigen e vetme kuvendore. “ Nuk ishte thjesht debati për mandatin e deputetit që dha një mesazh të keq, por sidomos gjuha dhe retorika e përdorur mes tyrë përpara opinionit publik ”,-tha Skënderi. Bledar Dervishaj , konstitucionalist dhe pjesëmarrës në debatet publike gjukon se ky koalicion gjeti forcën dhe mekanizmin e përshtatshëm për të shkuar tek publiku i gjerë, pikërisht tek ajo pjesa gri e elektoratit, e cila nuk është aktive në procese elektrorale për shkak të mosbesimit që kanë tek forcat e vjetra politike. “Kjo u tregua edhe tek rezultati i votave që ata morën, pavarësisht se për shkak të sistemit zgjedhor që u aplikua nuk u përkthyen në mandate të merituara. Por sjella e mëpasshme, brenda koalicionit, pas daljes së rezultatit zgjedhor, për fat të keq nuk ngjason me atë parazgjedhor. Cfarë bën kjo? Kjo natyrshëm që do të sjellë uljen e besimit”,- shprehet juristi Dervishaj. Sipas kësaj logjike, fatura për këto parti, do të jetë më e kripur në zgjedhjet e ardhshme. “Shpesh herë janë etiketuar apo sulmuar personalisht në publik për shkaqe politike, që çorienton edhe zgjedhësit, të cilët i besuan, votuan për ta, por më pas duke vërejtur këto sjelle të papjekura politike, do t’i braktisin jo vetëm në përkrahjen e tyre, por nuk do të mendojnë më për ta”- thotë Dervishaj. Politologu Afrim Krasniqi është optimist se këto zhvillime brenda “Shqipëria Bëhet” nuk do të dekurajojnë lindjen e partive të reja në të ardhmen. “Fakti që 200 mijë vetë votuan më 11 maj partitë e reja, tregon se qytetarët janë duke kërkuar alternativa të reja. Ky elektorat ngelet jo vetëm i qëndrueshëm, por edhe mund të zgjerohet në të ardhmen, për sa kohë kanë përballë figura të vjetra si Berisha e Rama”,- tha ai. Studiuesi ka vetëm një këshillë, se si të rinjtë mund të dëmtojnë pushtetin. “Në sistemin aktual, këto parti duhet të ishin përqendruar për të bërë fushatë, jo në nivel kombëtar, por vetëm në ato qarqe që kishin shans për mandat. Rezultati do të kishte qenë shumë më i lartë. Nuk munden partitë e reja të konkurrojnë në nivel kombëtar dy partitë e mëdha”- shprehet Krasniqi. Por Bledar Dervishaj mendon krejt të kundërtën, se ngjarjet në këtë koalicion kanë efekt domino tek individët që hezitojnë të kalojnë në politikën aktive, dhe kjo do thyejë besimin për ndërmarrjen apo lindjen e partive të reja. “Mesazhi më negativ në këtë rast, është fakti se çdo formë koalicioni do të formësohet mbi baza jo të shëndosha besimi, pas këtij rasti, sepse duke kujtuar se çka ndodhi në këtë koalicion, do të hezitojnë të formojnë të tillë, ndërkohë që mosbashkimi i fuqive politike përfaqësuese është në favor vetëm të partisë në pushtet, dhe forcës kryesore opozitare”,- argumenton Dervishi. Lule që çelin vetëm një pranverë... Dekadës së parë të demokracisë nuk kanë munguar lëvizjet politike që kanë dashur të sfidojnë dy partitë tradicionale. Por PS dhe PD kanë ditur të mbizotërojnë dhe kontrollojnë elektoratin edhe në dekadën e 4-t të pluralizimit. I vetmi që ja doli të doli “kafshatë që s’kapëdihej”, e për shumë vite përcaktonte kush do të qeveriste vendin, ishte Ilir Meta. LSI-ja e tij, aktualisht Parti e Lirisë, që lindi si një grup socialistësh të pakënaqur me Fatos Nanon, e pati kulmin e saj me 18 deputetë në vitin 2013, por rrugës, ku Rama e Berisha me marrëveshjet e tyre, ku shpata e drejtësisë, thuajse e asgjësuan të vetmen parti “king maker”. Ndër vite, majtas e djathtas politikanë dhe aktivistë kanë tentuar të krijojnë parti alternative, por pa sukses. Shumica e tyre janë dorëzuar dhe zhdukur qysh pas zgjedhjeve të para që kanë garuar. Në vitin 2012 lindi Aleanca Kuq e Zi , një lëvizje politike nacionaliste që u shndërrua më pas në parti politike. Nën drejtimin e Kreshnik Spahiut, AK promovoi bashkimin kombëtar të shqiptarëve në të gjitha trojet etnike – Shqipëri, Kosovë, Maqedoni e Veriut, Mal të Zi dhe Luginë të Preshevës. Pas dështimit në zgjedhjet e vitit 2013, ku mori vetëm rreth 10,000 vota (më pak se 1%) dhe nuk fitoi asnjë mandat deputeti, AK ajo u shpërbë shpejt, në mungesë të strukturave të qëndrueshme dhe pasi votuesit nuk mbështetën një programi emocional dhe nacionalist, që nuk ofronte zgjidhje reale për problemet ekonomike, institucionale, apo sociale të vendit. Partia LIBRA (Lista e Barabartë) nisi një rrugëtim në vitin 2016 nga Ben Blushi dhe Mimoza Hafizi (ish-deputetë të PS). Ajo synoi të ofronte një model të ri të majtë, progresist dhe qytetar. Pati shumë jehonë në media por nuk siguroi mandate në zgjedhjet e 2017. U shpërbë pak vite më vonë dhe dy miqtë themelues përfunduan duke u grindur për vulën e partisë. “Sfida për Shqipërinë ” ishte një përpjekje e vitit 2016 e disa intelektualëve dhe aktivistëve, për të ofruar model i ri politik pa figurat e vjetra të tranzicionit. Figura udhëheqëse si Gjergj Bojaxhiu, edhe pse u përfaquan nga votuesit, nuk morën mbështetje elektorale as sa të fitonin betejën e parë elektorale, atë për bashkinë Tiranë, dhe u shpërbënë. E djathta ka provuar të krijojë degë të reja, të cilat zakonisht kanë dalë si xhepa të pakënaqur brenda PD-së, por pa sukses. Në vitin 2011 tentoi Bamir Topi duke krijuar partinë Fryma e Re Demokratike si një rrymë kundër Berishës, ndërsa Astrit Patozi e një sërë figurash të tjera të ikura nga PD-ja prej Lulzim Bashës, krijoi në vitin 2019 Bindjen Demokratike . Një parti e krijoi asokohe edhe Jozefina Topalli. Ata nuk mundën të fitonin mandate dhe i lanë partitë të treteshin në eter bashkë me mllefin e tyre kundër lidershipit demokrat. Pak përpara zgjedhjeve të 11 majit, ishte radha e Lulzim Bashës, dëbuar nga PD-ja, të krijonte Partinë Koalicioni Euroatlantik , ndërkohë që paralel Enkelejd Alibeaj dhe disa demokratë që nuk donin as Bashën e as Berishën, formuan “Djathtas 1912 ”. Pas kapitullimit në zgjedhje, të gjithë u zhdukën nga skena politike. Të vetmet parti të reja, me qëndrueshmëri dhe sukses është Lëvizja Bashkë e drejtuar nga Arlind Qori që për herë të parë, bëhet një parti parlamentare, dhe “Mundësia” e Agron Shehajt që në garën e parë pas formimit, siguroi dy ulëse në Kuvend. Kush i venit të rinjtë? Në vlerësimin e ekspertëve, dominimi i PS dhe PD ka qenë shumë i fortë jo thjesht për shkak të sistemit zgjedhor, por për një sërë arsyesh mikse. Shumë prej lëvizjeve të reja kanë pasur mbështetje në rrjete sociale dhe në rrethe urbane, por jo në bazën rurale, që është elektorati tradicional i PS/PD. Financimet, media dhe rrjetet klienteliste janë disa nga arsyet pse partitë e reja nuk arrijnë të hyjnë në garën reale. Por nuk përjashtohen arsyet që lidhen me vetë dobësitë e këtyre filizave të rinj. Së pari, pak janë iniciativa origjinale, shumica janë zgjatime të zemërimeve në dy partitë mëmë, PS dhe PD. Për Neritan Sejaminin, partitë e reja në Shqipëri, kanë dështuar, për sa kohë kanë aplikuar të njëjtat modele si partitë tradicionale. “Partitë e reja me ndonjë përjashtim shumë të rrallë kanë lindur si projekte personale të një apo 2-3 personave të shkëputur nga partitë e tjera apo nga pozicione të larta shtetërore. Më shumë sesa nisma për një aspiratë të caktuar shoqërore apo kombëtare ato kanë qenë projekte për të çuar përpara karrierën personale të një apo tjetrit person. Këto parti kontrollohen totalisht nga këta drejtues në çdo aspekt dhe pushojnë së ekzistuari pa ta” ,-shprehet Sejamini. “Partitë e reja janë krijuar nga individë të caktuar, jo nga grupe me ide, vizion e platforma. Shumica e prurjeve të reja politike kanë tentuar të fitojnë menjëherë pushtet. Vetëm partitë me synime afatgjata mund të kenë sukses, sic e kemi parë në Greqi me Syrizën, apo me Melonin në Itali ”, - thotë Afrim Krasniqi, teksa kujton se në vendet ish-komuniste partitë e reja i kanë krijuar individë që kanë edhe një CV personale të suksesshme, si zyrtarë antikorrupsion, prokurorë, gjyqtarë apo kryebashkiakë që kanë fituar kundër partive të mëdha. Bledar Skënderi argumenton se partitë e reja nuk i janë përgjigjur seriozisht interesit që votuesit kanë shfaqur për ta. “Është e qartë që teë kritikosh dhe teë premtosh kur nuk ke asnjeë gjeë neë doreë eështeë meë e thjeshteë. Historia moderne boteërore ka treguar se rrymat populiste edhe kur kaneë ardhur neë pushtet, neë teë shumteën e rasteve kaneë deështuar ”,-shprehet ish anëtari i KQZ-së. Për konstitucionalistin Bledar Dervishaj, kontributorë kryesorë në dështimin e partive të reja janë dy forcat që kontrollojnë vendin prej 35 vjetësh. “Kanë blinduar juridikisht kështjellat dhe pozitat e tyre, në mënyrë që terreni ku mund të krijohen dhe rriten forcat e reja politike të jetë ose i acartë, ose përvëlues dhe rrjedhimisht çdo iniciativë e re politike, ose do të ngrinte ose do të zhuritej”,- thotë juristi, i cili akuzon PS e PD për krijimin e një “kopështi Eden, ku mund të lulëzojnë vetëm ata, sepse ata kanë dhe formulën e kundërmasave për të mbijetuar”. Megjithëkëtë, përgjegjësi bie edhe mbi elektoratin dhe kulturën e tij për të zgjedhur. “Shqiptarët janë pragmatistë, sidomos mosha e mesme e sipër, kërkojnë një status moral, social, familjar, dhe shohin që partitë e vogla nuk jua sigurojnë këto privilegje afatshkurtra. Kështu që vetëm votuesit e rinj, gjenerata e re e njerëzit që nuk kanë varësi sociale burimeve shtetërore mund të mbështesin partitë e reja”,- përfundon drejtuesi i Institutit të Studimeve Politike, Afrim Krasniqi. Epilog.... “ Nuk ka më bisedime. Aleanca mbaroi. Bashkë me të, edhe miqësia. Adriatiku nuk mban përgjegjësi për vjehrrin e unë të mbaj për dajon?” Endrit Shabani, korrik 2025.

Vetëvrasja e partive të reja

Nga Esiona Konomi

Artikuj të ngjashëm Artikuj

Lufta me Bulevardin

Demokratët vendosin, Berisha Forever!

3 italianët e protestës së PD: Qëlluam policinë me patate, për solidaritet!

PS, 11 rastet e “Ndarjeve të bujshme”

Tirana, Besnikëri, apo Rebelim?

Dimri i Madh i Edi Ramës

Artikujt më të lexuar

Zvërneci, investimi që do ndryshojë historinë e turizmit shqiptar

Përtej Zvërnecit

Gjergj Luca, kryeoligarku i Shkrimsit, rebeli që grisi diplomën për t’u bërë biznesmen

Vajzat e humbura

Lufta me Bulevardin

Gjiri i Kakomesë, “Bukuroshja” e braktisur bëhet gati për TURIZËM

PROTESTA E MEMEVE TË TALLESH NË ZGRIPIN E PAMUNDËSISË

Kontaktet

Kategori

Mirëse u ktheve!

Hapni një llogari të re!

Merrni fjalëkalimin tuaj

Je i sigurt që dëshiron ta zhbllokosh këtë artikull?

Are you sure want to cancel subscription?

Vetëvrasja e partive të reja

Nga Esiona Konomi

Mbështetni autorët dhe abonohuni në përmbajtje

Shkarko

Zblloko Artikullin

Artikuj të ngjashëm Artikuj

Artikujt më të lexuar

Kontaktet

Kategori

Mirëse u ktheve!

Hapni një llogari të re!

Merrni fjalëkalimin tuaj

Je i sigurt që dëshiron ta zhbllokosh këtë artikull?

Are you sure want to cancel subscription?