PS, 11 rastet e “Ndarjeve të bujshme”

Një parti nuk është e suksesshme sa gjatë rri në pushtet apo në opozitë, në jetën politike apo në fletën e votimit në zgjedhje, por sa cilësi politike dhe qeverisëse ofron për vendin, qytetarët dhe sistemin politik. Partia Socialiste mbetet një kontribuese e tranzicionit, por edhe një pengesë e reformimit të sistemit politik dhe përfundimit të tranzicionit. Kur nga konflikti në PPSH u krijua PS (1991) Më 13 qershor 1991 PPSH ndryshoi ekipin drejtues, programin dhe emrin. U deklarua shndërrimi në Partia Socialiste (PS). Ashtu si në shumicën absolute të vendeve ish-komuniste edhe në Shqipëri e majta politike erdhi nga e majta komuniste dhe trashëgoi anëtarët, strukturat dhe traditat e saj. Në Shqipëri trashëgoi edhe selinë e saj. Ish KQ i PPSH Tiranë u bë selia kryesore e PS, disa prej komiteteve të PPSH në Tiranë u bënë seli të partive të reja, përfshirë opozita antikomuniste PS dhe PR. Një analizë e VOA (Zëri i Amerikës) informonte se nga Byroja e vjetër Politike e PPSH vetëm Xhelil Gjoni, sekretar i KQ ishte në komisionin organizator të Kongresit të shpalljes të PS. Figura e njohur e të majtës konservatore ishte emëruar vetëm për një funksion, për ta menaxhuar kongresin, drejtuar gjyqin ndaj Byrosë dhe hapjen e rrugës për ndyrshimet. Njeriu që kontrollonte gjithcka pas perdes ishte Ramiz Alia. Zyrtarisht ai nuk mund të ishte pjesë e PS, Kushtetuta e ndalonte që Presidenti të kishte rol partiak, por Alia mori pjesë nw Kongres dhe drejtoi gjithcka. Qëllimi i parë, largimi i Byrosë u arrit lehtë, komunistwt socialistë nuk ua falnin atyre dështimin katastrofik ekonomik dhe riskun e humbjes së pushtetit. Një nga një ata u thirrën në seancë, një formë e gjyqit publik dhe u përjashtuan. Më të vjetrit ishin përjashtuar në dhjetor ’90 sapo u lejua pluralizmi, pjesa tjetër ishte peshë e lehtë. Në këtë akt ka një paradoks të madh që lidhet me identitetin e të majtës në Shqipëri: delegatët përjashtuan Byronë dhe i akuzuan ata si përgjegjës për gjendjen e rëndë të vendit, por ndërkohë të njëjtët ishin gati të përjashtonin edhe Dritwro Agollin, i vetmi zë i rëndësishëm publik që atakoi Enver Hoxhën, trashëgiminë e tij dhe e cilësoi PPSH-në një parti e shtirë në shtrat që po jep shpirt. Ata e fishkëllyen, por Agolli iu përgjigj me kurajo turmës që brohoriste “Parti Enver, jemi gati kurdoherë”, se jeni të pareformueshëm si në vitin 1948. Paralajmërimi i tij nuk rezultoi pa bazë. PS trashëgoi 90% të anëtarësisë së PPSH, ndihmuar edhe nga fakti se sapo erdhi në pushtet me 1992 PD nxorri PPSH-në jashtë ligjit, duke i detyruar komunistët të shkojnë te PS. Akti i dytë lidhej me fytyrën e re të PPSH-së. Fillimisht u ndryshua emri, por për liderin Alia nuk kishte dilema. Ekonomisti Fatos Nano ishte zgjedhja e tij e parë, por edhe pritshmëria publike. Sipas një ankete të opinionit publik shqiptar organizuar në muajin prill 1991 rreth 77% e mbështetësve të së majtës u shprehën në favor të Fatos Nanos, 70% në favor të Ramiz Alisë dhe vetëm 8% në favor të Xhelil Gjonit. Alia e kishte promovuar Fatos Nanon, duke e emëruar në janar sekretar tw Përgjithshëm tw qeverisë, më pas zv/kryeministër, në shkurt u bë kryeministër, në prill gjithashtu krijoi qeverinë postzgjedhore. Në kabinetin e përbashkët PPSH+PD me 10 qershor 1991 ai u betua si ministër i Lidhjeve ekonomike me jashtë. Ishte posti që donte më shumë , ka thënë në kujtimet e tij. 24 orë më pas Alia e thirri Nanon për tu bërë kryetar i parë i PS. Ai dha dorëheqje nga ministër duke ia lënë vendin Ylli Çabirit, dhe pranoi me kushtin që dy profesorë të teorive marksiste, Servet Pëllumbi dhe Ismail Lleshi tw ishin krah tij, dhe që anëtarët e Byrosë Politike të largoheshin. Kompomisi u arrit, delegatët votuan unanimisht dhe me duartrokitje miratuan emrin e ri të partisë, programin e ri, liderin e ri dhe kryesinë e re. PARTI E BAZUAR TEK UNITETI IDEOLOGJIK PS, ndryshe nga të majtat e tjera europiane nuk “lindi” duke u ndarë në dy ose më shumë parti. Një fraksion i vogël i saj krijoi PSD-në më 1991, por pas 1994, PSD u afrua aq shumë me PS derisa ‘de facto’ u shkrinë. Disa komunistw që kaluan në partitë e tjera politike, përfshirë opozitën e djathtë, ishin më shumë dyzinë individësh, sesa carje të thella në kampin e majta, kështu që e majta mbeti solide dhe në ditët më të vështira të saj, vitet 1992-1996. Ekipi i ri drejtues ishte amalgamë prurjesh të reja, emra të rinj dhe teknokratë, të gjithë mbi nivelin e ish-anëtarëve të Byrosë Politike. Një nga parimet kryesore të organizimit në PPSH që u trashëgua edhe në PS ishte uniteti ideologjik dhe mbivendosja e “interesit të partisë ” mbi “ interesin personal ”. Sa herë lindën debate dhe mosmarrëveshje, sidomos në dekadën e parë të viteve ’90 reagimi mbeti i njëjtë, “kujdes unitetin, po dëmton partinë”. Kjo praktikë u ushqye jo vetëm në nivelin qëndror (kryesia dhe grupi parlamentar), por edhe në atë lokal (degët lokale deri tek organizatat e partisë). Për shembull, pothuajse në të gjitha partitë e majta ish-komuniste pati deklarime të grupeve të caktuara sociale ose lokale brenda, ose rivalitet personalitetesh duke krijuar fraksione dhe parti më të vogla politike. Në PS kjo nuk ndodhi. Ndjenja e unitetit dhe Partisë u bë kufi përcaktues edhe i sjelljes së miliantëve. Shprehja e socialistës beratase “nuk duam as ujw, as bukw, vetwm ju mos i zini”, “flisni, por jo në publik”, etj, etj, “çfarë do shoku Fatos, ta thotë dua këtë, ia japim ne! Çfarë do shoku Ilir, ia japim ne! Vetëm mos u përçani, ju luteeem...!” e bërë virale në media që nga viti 2004 me konfliktin Nano – Meta u bë linjë mendimi dhe veprimi për shumicën e strukturës militante. Kur Edi Rama tentoi të mbledhë firma për kandidim për kryetar në PS në vitin 2003 ai nuk ia arriti, por iu bënë firmat vetëm pasi kryetari Nano, i dha leje mbështetësve ta përkrahin për kandidim formal. Dy vjet më vonë i njëjti konkurroi me të njëjtët dhe fitoi shumicën duke u bërë kryetar i PS, pas 2009, të merrte kontrollon e plotë të Partisë dhe më pas të identifikohej me të. Rasti I: Rivaliteti për Marksin midis PS dhe FRESH (1995) Kryetari i FRESH Pandeli Majko ishte nga të paktët politikanë që kritikoi vijën zyrtare të PS-së, në çështjen e referimit në program të ideve të Karl Marksit. Partia në atë kohë drejtohej nga zv/kryetari Servet Pëllumbi, mbështetës i Marksit. Debati u konsiderua si rivalitet midis të rinjve dhe të vjetërve, por ai përfundoi sapo kryesia e partisë mbështeti të riun Ilir Meta, në atë kohë zv/kryetar i partisë tw merrte drejtimin e organizatës së rinisë. Me ardhjen e Metës, konflikti “u zgjidh” dhe Majko u bë më bashkëpunues, duke u promovuar dy vjet më vonë në poste më të larta partiake. Konflikti nuk solli përjashtime nga PS dhe as ndarje të partisë. Socialistët ia dolën që në këtë konflikt të ruajnë unitetin. Rasti II: Mocioni Nano, shkarkohet ekipi drejtues (1996) Në vitin 1996 Fatos Nano surprizoi shumë individë kur bëri publike disa letra (Mocion për debat në PS) drejtuar ekipit të tij drejtues në parti, duke i akuzuar ata për paaftësi dhe bashkëpunim me qeverinë e djathtë. Konflikti midis tyre avragoi deri në kogresin zgjedhor, ku u shkarkuan zv/kryetarët Servet Pëllumbi (kryetar i komanduar), Namik Dokle dhe Luan Hajdaraga . Në vend të tyre u promovuan figura të reja, si sekretari i Përgjithshëm Rexhep Meidani, sekretari tjetër Pandeli Majko, etj, të cilët do të zgjidheshin më pas president dhe kryeministër nga PS. Konflikti nuk solli përjashtime nga PS dhe as ndarje të partisë, socialistët ia dolën që edhe në këtë konflikt të ruajnë unitetin. Rasti III. Rivaliteti Nano–Majko për Partinë (1999) Pas ngjarjeve të 14 shtatorit Nano dha dorëheqjen nga qeveria dhe disa muaj më pas edhe nga partia. Pandeli Majko u bë kryeministër dhe figurë kryesore në qeveri dhe në parti. Kjo periudhë zgjati rreth një vit, kur Nano vendosi të rikthehej duke pasur mbështetje të fortë nga pjesa më konservatore e PS-së, të mënjanuar nga Majko. Rivaliteti i tyre dominoi debatet në parti dhe në publik, me akuza tw ashpra reciproke dhe nw punimet e kongresit të vitit 1999, Nano ia doli të fitojë me numër minimal votash përballë Majkos. Pasojat? U krijua një qeveri e re me kompromis midis grupeve, Meta u bë kryeministër, Nano mori partinë, Majko mbeti në grupin e rëndësishëm politik për tu ricikluar më 2002. Konflikti nuk solli përjashtime nga PS dhe as ndarje të partisë, socialistët ia dolën që edhe në këtë konflikt të ruajnë unitetin. Rasti IV: Rivaliteti Nano–Meta (Lëvizja "Katarsis) (2001) Bashkëjetesa Nano – Meta zgjati deri pas zgjedhjeve parlamentare të vitit 2001, kur Nano kuptoi se rivali i tij mund ta eklipsonte partinë përmes pushtetit ekzekutiv në zgjerim. Ai provoi sfidën dhe mbledhja e famshme e KPD-së, e cila u dha live në media dhe u dominua nga akuza të ashpra për përfshirje të politikanëve të rëndësishëm të PS-së në korrupsion dhe krim të organizuar, konfirmoi hendekun e madh të krijuar midis dy linjave. Nano nuk ia doli, por Meta e pati të vështirë të vijojë qeverisjen. Disa nisma të tij për ndryshime në qeveri u bllokuan rregullisht nga mazhoranca e vet, mbështetësit e Nanos, derisa ai u detyrua të japë dorëheqje. Konflikti u përshkallëzua, akuza dëmtuan shumë PS-në, por në thelb ai nuk solli përjashtime nga PS dhe as ndarje të partisë, socialistët ia dolën që edhe në këtë konflikt të ruajnë unitetin. Rasti V: Rivaliteti Nano–Meidani (2001-2003) Presidenti Meidani i ndërpreu shpejt lidhjet e afërta me Nanon dhe qeveria e drejtuar prej tij nisi që në prill 1998, pra më pas se një vit nga zgjedhja e Presidentit, një konflikt institucional dhe publik me të. Njerëz të afërt të Presidentit mbanin pozita drejtuese në parti dhe Kuvend, por ata u vunë në objektiv nga kryeministri Nano, i cili një pjesë të tyre refuzoi ti kandidonte në vitin 2001. Nga ana tjetër, debati për Presidentin (2001) solli akuza midis kryeministrit Meta dhe stafit të Nanos nga njëra anë dhe mbështetësve të Presidentit Meidani, sidomos shefi i SHIK, Fatos Klosi, nga ana tjetër. Nano refuzoi rikandidimin e Meidanit për President dhe më 2003 dhe 2005 nuk e mbështeti atë për pasues të tij në PS. Konflikti midis tyre shënoi fundin e karrierës së dy politikanëve, por nuk çoi në përçarje reale në PS. Rasti VI: Çarja e madhe në PS, krijimi i LSI-së dhe humbja e zgjedhjeve (2004-2005) Konflikti personal Nano – Meta avragoi ndjeshëm gjatë vitit 2003 sa në vitin 2004 ata u ndanë për të mos pasur më bashkëpunim politik. Ish-kryeministri Meta krijoi LSI-në duke tërhequr në të disa prej figurave të njohura politike socialiste, përfshirë figura me rol të rëndësishëm politik si Brokaj, Braho, Klosi, etj. Kjo ishte përçarja e parë dhe më e rëndësishme në PS, shumë më e madhe sesa ndarja e mocionistëve më 1992 në PD. Pasoja? Në zgjedhjet e vitit 2005 PS humbi 16-18 mandate parlamentare për shkak të rivalitetit në mazhoritar PS-LSI dhe për rrjedhojë, PD dhe aleatët e saj fituan zgjedhjet. Konflikti Nano – Meta ishte shans dhe dhuratë për rikthimin e Berishës, por edhe tregues i nivelit të lartë të korrupsionit në PS. Rasti VII: Rama merr partinë dhe tenton “partinë e tij” (2007-2009) Kryebashkiaku i Tiranës Edi Rama, pasi dështoi me 2003 e mori PS-në në 2005 dhe nisi procesin për krijimin e një partie të re nën kontrollin e tij. Ai ndryshoi ekipin drejtues dhe në 2009 edhe më shumë se gjysmën e grupit parlamentar, forumin e rinisë dhe forumin e grave dhe si dhe mbylli gazetën e partisë, “Zëri i Popullit”. Rama refuzoi të bëj kompromis me Nanon dhe mbështetësit e tij (kriza e vitit 2007) dhe për pasojë, humbi zgjedhjet parlamentare të vitit 2009, por hapi rrugën për kontrollin e PS-së. Procesi u mbyll me ndryshimet kushtetuese 2008, përmes të cilave Rama e Berisha u bënë liderë absolute të partive të tyre respektive. Rasti VIII: Përjashtimi i Nanos dhe deputetëve "Rebelë" (2007) Kur disa socialistë bënë bisedime të fshehta me Berishën për zgjedhjen e Presidentit të Republikës (2007) ishte e pritshme se ngjarja do të kishte pasoja dhe PS nuk ishte më partia e njëjtë si më parë. Fatos Nano takoi Berishën dhe ranë dakord për shumë gjëra, përfshirë zgjedhjen e Presidentit. Votat e PS-së mundësuan realizimin e paktit. Rama dhe mbështetësit e tij vendosën përjashtimin nga PS të 6 deputetëve, midis të cilëve edhe emra si Paulin Sterkaj, që më vonë do rikthehej dhe Rama do ta ribënte deputet. Nano u përjashtua gjithashtu, detaj që PS e ka shmangur nga citimi sa herë flet për historinë e kësaj partie. Rasti IX: Lëvizja për Mendim Ndryshe – LMN (2009) Humbja e zgjedhjeve parlamentare të vitit 2009 shkarkoi debate në PS, u shoqërua me bojkot të parlamentit dhe me grevë (çadër) përpara kryeministrisë. Rama ia arriti të kontrollojë krizën brenda PS-së duke shmangur zërat kritikë. Pjesa mbështetëse e tij, kryesisht figura te reja si Tahiri, etj, u bënë agresivë ndaj zërave kritikë dhe për pasojë, disa emra të njohur të PS-së së tranzicionit, përfshirë ish ministrat Arben Malaj, Kastriot Islami apo Ben Blushi dhe rreth 10-12 emra të tjerë, u mënjanuan nga ekipi drejtues i PS-së. Disa prej tyre nuk u lejuan të kandidonin për deputetë për PS, duke iu mbyllur karrierën politike. Konflikti u përshkallëzua, por në thelb ai nuk solli përjashtime nga PS dhe as ndarje të partisë, socialistët ia dolën që edhe në këtë konflikt të ruajnë unitetin. Rasti X: Tre socialistë krijojnë mazhorancën qeverisëse për PD (2013) Rivalitetet dhe pakënaqësitë brenda PS-së çuan edhe në largime e përçarje individuale, me kosto politike për raportet qeveri-opozitë. Për shembull, kur LSI vendosi të tërhiqej nga koalicioni (2013) mbijetesa e qeverisë Berisha II u arrit të sigurohej me tri mandate nga PS, (Islami, Dogjani dhe Kadeli). Të tre u përjashtuan nga PS, madje aktivistë të rinj të FRESH u dërguan në banesat e tyre për ti kërcënuar. Përjashtime pati edhe në degët e rretheve, ku PS nuk ishte më partia e vjetër me strukturë solide dhe e bazuar të ideologjia, por një parti pragmatiste, e re në struktura dhe e përjashtuar me përvojën e “bashkisë Tiranë”. Stafi i Ramës në bashki mori gjithnjë e më shumë pushtet në parti, duke krijuar elita të reja politike. Rasti XI: Referendumi dhe krijimi i fraksionit elektoral “LIBRA” (2016) Debatet në PS vijuan gjatë sidomos në vitet 2015-2026 kryesisht rreth tendencës së Ramës për kontrollin absolut të partisë dhe qeverisë, si dhe përfshirjen e disa figurave kriminale ose të korruptuara në jetën parlamentare dhe ekzekutive. Një grup deputetësh dhe politikanësh iniciuan debate dhe nisma ligjore brenda PS-së për reformimin e saj, por një referendum formal i iniciuar nga Rama për të anuluar zgjedhjet periodike për kryetar në parti nëse partia fiton zgjedhjet, rezultoi me sukses. Referendumi “fitoi” dhe prej 2009 në PS nuk ka më as zgjedhje formale për kryetar partie. Ndërkohë, deputetë si Ben Blushi e Mimoza Hafizi krijuan një parti të re politike, LIBRA, e cila dështoi në zgjedhjet parlamentare të vitit 2017. Të njëjtin fat pësuan edhe disa parti të tjera të vogla, kryesisht individuale, të krijuara nga ish deputetë të PS-së, si Partia Socialiste e Vërtetë '91 e krijuar nga Petro Koci apo Partia Socialiste e Moderuar e krijuar nga Gjergji Koja. Raste të tjera? Përjashtime për çdo zë kritik Në vitin 2018 një deputet i PS në Kurbin, Gjetan Gjetani , kritikoi në mediat sociale MPB dhe policinë për gjendjen e rëndë të kriminalitetit në qytetin e tij. Disa orë më pas ai u përjashtua publikisht nga PS përmes një deklarate të kryetarit Rama. Praktika kishte ndryshuar, mesazhi ishte i qartë. Nuk do të kishte tolerime të mendimit kundër. Prej atëherë çdo tentativë tjetër përfundoi gjithashtu me përjashtim. Në vitin 2021 kryeministri Rama përjashtoi në strukturat e PS kryetarin e bashkisë Vlorë Dritan Leli kur ky i fundit refuzoi dorëheqjen për të hyrë në listën e kandidimit për deputet. Në të njëjtin vit Rama përjashtoi nga PS kryetarin e bashkisë Lushnje pas arrestimit të tij për korrupsion, akt politik i rëndësishëm në kuadër të dekriminalizimit, por ndryshoi qëndrim, nuk e bëri këtë me kryetarët e tjerë të arrestuar dhe të dënuar, përfshirë ministra dhe deputetë deri te kryetari i bashkisë Tiranë Erjon Veliaj (2025). Përjashtime individuale ndodhën edhe në nivel degësh dhe zyrtarë të tjerë partiakë, përfshirë shkrirjen e forumit të gruas dhe forumit rinor të PS-së. Forma më e njohur e kontrollit politik në PS ndodhi gjatë 5-6 viteve të fundit, kur PS, duke qenë në pushtet, nuk aplikoi më masat statutore përjashtuese, por vendosi “lënien në harresë” dhe largimin pa bujë nga pozitat drejtuese të individëve të padëshiruar nga kryetari. Një nga emrat më të njohur ishte ish-ministri i jashtëm Ditmir Bushati për të vijuar më pas deri te Pandeli Majko . Ata nuk zgjodhën përballjen publike edhe për shkak se nuk kishin krijuar identitete publike alternative në PS, duke qenë mbështetës të Rames në momentet e tij më kritike. Nga kabineti Rama 1 (2013) kanë arritur të mbijetojnë në PS vetëm 2-3 emra, të tjerët janë të përjashtuar, të nxjerr në pension politik ose nën hetim e masë sigurie nga drejtësia. A do të ketë rast tjetër ndarjeve/përçarjeje në PS? Viti 2026 nisi me surprizë, SPAK eliminoi nga mundësia e vijimit të trashëgimisë në PS të figurës më të rëndësishme ekzekutive Belinda Balluku, ndërkohë më 2025 eliminoi edhe figurën e pranuar gjerësisht si kryetar i PS post Rama, (Erjon Veliaj). Të dy akuzohen për korrupsion dhe abuzim me pushtetin, por nëse Veliaj u “dorëzua” edhe nga PS, Balluku vijon të mbrohet. Nga ana tjetër lufta për mbijetesë dhe vazhdimësi në PS pati viktimë të radhës, ministren Elisa Spiropali , ministrja e jashtme me periudhën më të shkurtër në post në historinë e qeverive me mandate normale në Shqipëri. Ajo përbën tashmë një zë kritik, por të pamjaftueshëm për të krijuar një identitet kritik. As ish kryeministri Majko nuk e ka më mbështetjen publike. Ndërkohë që kritiku më i artikuluar, Blushi, u bë më pas mbështetës dhe pjesë e stafit të Ramës kryeministër. A do të ketë debate dhe konflikte në PS? Padyshim që po. Në rastin më të parë, nëse do të ketë konkurrencë dhe zgjedhje reale në parti, por në rastin më të largët, sapo kjo parti të kalojë në opozitë. Situata absurde dhe kriza në PD mund të ndodh edhe në PS, por jo në ato përmasa. Socialistët vijojnë të jenë solidarë në pushtet dhe në raportet midis njëri tjetrit. Ata bashkohen kundër të djathtës dhe në raportin me trashëgiminë. Shprehje të tilla si “socialist kam lindur, dhe socialist do jem gjithë kohën” thënë nga ish-kryetari i bashkisë Vlorë Ermal Dredha sapo u detyrua nga Rama të jap dorëheqje (2025) nga bashkia, është tregues tipik i mentalitetit edhe të brezit të ri në këtë parti, - lindja me ideologjinë, identifikimi me partinë dhe vija trashëguese në familje, rrethin miqësor, krahinor dhe më gjerë. Falë kësaj kulture, PS pati sukses me sistemin e patronazhizmit dhe me siguri me këtë cilësi do të shmangë edhe ndarjet/çarjet e mëdha në të ardhmen. Aneks PS dhe e majta, dominuese e tranzicionit në Shqipëri Në bilancin e tranzicionit e majta ka qeverisur vendin më shumë se e djathta. PS ka qenë në pushtet më 1991, 1997-2005 dhe prej 2013, pra në total, rreth 23 vjet në raport me 13 të së djathtës. Duke llogaritur faktin se një parti e majtë e rëndësishme, PS, ka qenë bashkëdrejtuese në pushtet midis 2009-2013, e majta në tërësi rezulton dominuese në qeverisjen e tranzicionit. Në cdo formë të analizës historike, partitë që kanë më shumë pushtet përfitojnë velrrësime, por kanë edhe më shumë përgjegjësi për bilancin negativ dhe në rastin shqiptar, bilanci negativ i tranzicionit bën dallim të dukshëm me pjesën pozitive të tij. Në dallim nga PD dhe e djathta, e cila ka fshirë memorien duke lartësuar vetëm një individ, tek PS ekziston ende kultura e kolektivitetit, e solidaritetit midis liderëve dhe e nderimit të trashëgimisë. Për shembull, më 2009 Rexhep Meidani i dorëzoi publikisht një dosje simbolike “kryeminstrit të ardhëm” Rama, pavarësisht se ishin dy rivale e kritikë të ashpër me njëri tjetrin, më 2013, 2017, 2021 dhe 2025 të gjithë të majtët e secilit brez mbështetën fushatën e PS, pavarësisht se disa prej tyre, përfshirë Nanon, ishin përjashtuar më parë, etj. Koncepti i solidaritetit politik, sipas të cilit partia është kryesore, partia duhet të fitojë dhe nëse fiton partia kemi fituar të gjithë, ndonëse ka qenë produktiv për të majtët, sidomos socialistët në Shqipëri, në thelb ka qenë e mbetet një koncept pengues për forcimin e shtetit të së drejtës, rotacionin e elitave, konceptit të demokracisë funksionale, llogaridhënies dhe politikës së pastër. Nga ana tjetër, fakti është se PS e ka humbur pushtetin vetëm kur është ndarë (2005 dhe 2009 PS dhe LSI) dhe prej 1996 vijon të jetë partia e parë politike në sistem proporcional. Lidhur me figurat politike kryesore, ndryshe nga PD që zyrtarisht ose formalisht ka pasur disa kryetarë (Berisha, Selami, Hajdari, Shehu, Basha dhe pwrswri Berisha), tek PS numri është më i kufizuar (Nano, Rama dhe Majko më shumë si ushtrues detyre). Tabela bashkëngjitur tregon garat për zgjedhjet në PS. Midis 1991-1999 PS nuk kishte konkurrencë, kryesisht për shkak të burgimit të kryetarit Nano në vitet 1993-1997. Mocioni më 1996 solli shkarkim e ndryshim të ekiupit drejtues, jo të kryetarit. Gara e vetme reale në PS i përket vitit 1999 ku Nano fitoi me 36 vota më shumë sesa Majko, kurse proceset e tjera janë fiktive. Prej vitit 2009 PS nuk bën as zgjedhje formale për kryetar, një tipar kritik që nuk e ka asnjë parti politike serioze dhe qeverisëse në Evropë. KRYETARËT E PS 1991-2026 Kongrese Zgjedhore Kandidati Fitues Kandidatë rivalë Rezultatet Kongresi 1991 Fatos Nano Pa Rivalë Unanim Kongresi 1994 Fatos Nano Pa Zgjedhje Unanim Kongresi 1996 Fatos Nano Pa Zgjedhje Unanim Kongresi 1999 Fatos Nano Pandeli Majko / Shkelqim Meta 52% Vs 47% Vs 1% Kongresi 2003 Fatos Nano Rexhep Mejdani / Edi Rama 82% Vs 10% Vs 8% Kongresi 2005 Edi Rama Rexhep Mejdani 66% Vs 34% Kongresi 2007 Edi Rama Shkelqim Meta 98% Vs 2% Kongresi 2009 Edi Rama Maqo Lakrori 93% Vs 7% Kongresi 2016 Referendum / Nuk ka më zgjedhje për kryetar 97% KRYESIA E PS NE TRI PERIUDHA TE TRANZICIONIT: 1991, 2005 DHE 2025 Kryesia 1991-1992 Kryesia 2005-2007 Kryesia 2025-2026 Fatos Nano (kryetar) Edi Rama (kryetar) Edi Rama (kryetar) Ismail Lleshi (zv/kryetar) Gramoz Ruçi (Sekretar) Blendi Klosi (Sekretar) Servet Pëllumbi (zv/kryetar) Pandeli Majko Albana Koçiu Spiro Dede (zv/kryetar) Bashkim Fino Anila Denaj Dritero Agolli Namik Dokle Arben Pëllumbi Ermelinda Meksi Arta Dade Arbjan Mazniku Ethem Ruka Ermelinda Meksi Belinda Balluku Gramoz Ruçi Ben Blushi Benet Beci Halil Lalaj Artan Nelaj Bledi Çuçi Kostaq Duka Blendi Klosi Blendi Gonxhja Namik Dokle Erion Braçe Damian Gjiknuri Paqësor Zeneli Valentina Leskaj Eduard Shalsi Shaqir Vukaj Arben Malaj Emiriana Sako Shkëlqim Cani Musa Ulqini Erion Braçe Xhevat LLoshi Ilir Zela Erion Veliaj Ilir Meta (1992) zvkryetar Vjollca Ibro Ervin Demo Arta Dabulla (1992) Ylli Bufi Etilda Gjonaj Bashkim Zeneli (1992 Saemira Pino Evis Kushi Fatmir Kumbaro (1992) Viktor Doda Igli Hasani Fatri Sinani (1992) Klodiana Spahiu Luan Hajdaraga (1992) zv/kryetar Lindita Nikolla Luan Shahollari (1992) Milva Ekonomi Maqo Lakrori (1992) Mirela Kumbaro Sabit Brokaj (1992) Niko Peleshi Ogerta Manastirliu Pandeli Majko Romina Kuko Roy Bashaj Taulant Balla Ulsi Manja Zerina Bruci E majta: shumë fraksione, por pak rrjedhje votash Analiza e fragmentarizmit të partive të majta në vite tregon se ndryshe nga e djathta, tek e cila ka parti që kalojnë majtas edhe gjatë fushatës elektorale, tek e majta, kalime të tilla janë përjashtim. Vetëm në dy raste partitë e majta bashkëpunuan me të djathtën, por pas zgjedhjeve (LSI 2009 dhe PAA 2005, por pas zgjedhjeve). Tri parti të majta, PS, LSI dhe PSD kanë qenë efektive në përfaqësim dhe në thelb, i kanë siguruar të majtës dominimin në jetën politike prej shumë vitesh. Nëse ato bashkohen në koalicion, shanset e të djathtës janë vetëm teorike, nëse ato përçahen ose kalojnë djathtas, shanset e rotacionit mbeten opsion i hapur. LSI ishte përcaktuese në mazhorancat qeverisëse të viteve 2009 dhe 2013, fillimisht me PD dhe më pas me PS. Nga 2021 PS qeveris e vetme, pa aleatw zyrtare, por de facto nw koalicion me PSD-nw e drejtuar nga Tom Doshi. NR PARTITË E DJATHTA POLITIKE KRIJUAR KRYETARËT (+ AKTUALË) KA FITUAR MANDATE 1 Partia Socialiste 13.06.1991 Fatos Nano / Edi Rama Direkt 2 Partia Socialdemokrate 23.04.1991 Skender Gjinushi / Tom Doshi Direkt 3 Levizja Socialiste per Integrim 23.09.2004 Ilir Meta / Monika Kryemadhi Direkt 4 Partia Agrare 09.02.1991 Lufter Xhuveli / Agron Duka Indirekt 5 Partia Demokracia Sociale 07.05.2003 Paskal Milo Indirekt 6 Partia Unitetit Kombetar 15.03.1991 Idajet Beqiri Indirekt 7 Partia Socialpunetore 04.03.1992 Ramazan Ndreka Jo 8 Partia Socialreformiste 02.05.1992 Rustem Tare Jo 9 Partia e Punës 17.04.2000 Muharrem Xhafa Jo 10 Partia e Gjelber 08.12.2001 Edlir Petanaj Jo 11 Lidhja e Blerte Shqiptare 21.03.2005 Brixhilda Kokedhima Jo Partia Fronti i Majtë 04.07.2007 Marko Dajti 13 Lista per Shqiperi Natyrale 15.02.2005 Koço Danaj Jo 14 Partia Socialiste e Vertete 91 26.02.2009 Petro Koçi Jo 15 Aleanca per Demokraci dhe Solidaritet 03.03.2009 Gaqo Apostoli Jo 16 Partia G 99 07.04.2009 Erjon Veliaj / Erin Mete Jo 17 Partia Socialiste e Moderuar 28.01.2001 Gjergj Koja Jo 18 Partia Lidhja per Drejtesi 02.03.2012 Elmaz Sherifaj Jo 19 Partia Komuniste 8 Nentori 08.04.2003 Preng Çuni Jo 20 LIBRA 25.11.2016 Ben Blushi Jo 21 BASHKE 02.03.2023 Arlind Qorri Po Tabela tregon partitë kryesore të majta në vitet e tranzicionit, nga të cilat vetëm 3 kanë siguruar mandate parlamentare direkte dhe 3 të tjera mandate indirekte. Pjesa tjetër e partive nuk kanë arritur të kenë përfaqësim politik parlamentar, ndërsa parti si PS91 apo G99 de facto janë shkrirë me PS. Në dallim nga e djathta, me përjashtim të LSI, asnjë nga partitë e tjera të vogla të së majtës nuk janë krijuar nga personalitete politike me mbështetje publike, gjë që tregon se mosmarrëveshjet tek PS nuk arrijnë deri në ndarje, por herët a vonë cojnë në kompromise. PS, nga parti rurale në parti urbane Kurba e përfaqësimit të PS ka ndryshuar nga dekada e parë e tranzicionit. Më 1991, 1992, 1996 dhe 1997 PS ishte dominuese në zonat rurale, ndërkohë që në zonat urbane të djathtët kishin kontroll më të madh. Pas 1997 raportet e përfaqësimit ndryshuan dhe prej atëherë, PS vijon të jetë fituese në qytete të mëdha urbane. Për shembull, prej atëherë PD ka fituar vetëm 1 herë bashkinë Tiranë, Korcë, Elbasan dhe asnjëherë në bashkitë Fier, Berat apo Vlorë. PD dhe e djathta ka arritur të fitojë në bashki minore si Mallakastra, Përmeti, Devolli, Pogradeci, Libohova, Rrogozhina, etj, por jo në zonat qëndrore urbane të qendrës së qarqeve në këto bashki. Kontrolli politik i të majtës në boshtin e përfaqësimit Vlorë-Fier-Gjirokastër-Berat ka balancuar kontrollin politik të së djathtës në bashkitë Shkodër-Kukës-Lezhë-Kurbin, ndërkohë që boshti i bashkive në qëndër (Tiranë, Durrës e Elbasan) ka mbetur i dominuar nga e majta. Në të vetmin rast kur e djathta fitoi (2011) ishte kur PD ishte në koalicion me LSI, pra me një parti të së majtës dhe ku kandidati i të majtës ekstreme, Milloshi e Partisë Komuniste mori aq vota sa mbajtuan për të siguruar kalimin e mandatit djathtas. 35 vjet më vonë PS është një parti tjetër, shumë më e ndryshme nga e majta e vitit 1991. Shtresa dominuese e deputetëve dhe përfaqësueve politikë janë prurje nga biznesi, numri i “profesorëve” është minor, nuk ka referime tek sindikatat dhe as grupet në nevojë, prioritet programor është kalimi i shërbimeve shtetërore tek privati dhe natyra oligarkike midis shtetit dhe disa individëve me ndikim, ka prurje të ndjeshme të brezit pasues të familjeve më me ndikim në Byronë Politike, Komitetin Qëndror dhe nivelet e larta shtetërore të para 1990, si dhe nuk ka më parti – ekip, por parti – lider. Në ligjërimin politik PS i është rikthyer tezës pro trashëgimisë së kaluar, “kemi qenë në anën e duhur të historisë”, ka shkrirë grupet komuniste brenda saj, dhe prej vitesh nuk tolerohen më mendimet kritike, debatet e brendshme apo votimi konkurrues në parti. Në dallim nga vitet ’90, elitat drejtuese dhe përfaqësuese të saj janë elita të emëruara, jo të votuara, për pasojë, risia kryesore e PS në mesin e viteve ’90, krijimi i shumë individualiteteve publike e politike, tashmë është shuar, duke krijuar modele të ngjashme me njëri tjetrin dhe të gjithë të ngjashëm me kryetarin.

PS, 11 rastet e “Ndarjeve të bujshme”

Nga Afrim Krasniqi

Artikuj të ngjashëm Artikuj

Lufta me Bulevardin

“ALBANIAN FILES”: 4 çështjet e debatueshme

Vajzat e humbura

Librazhdi, qyteti që nuk njihni, me bujtina dhe aventura që ju lënë pa mend

Mariglen Disha, njeriu pas vizionit të ri për Librazhdin!

PROTESTA E MEMEVE TË TALLESH NË ZGRIPIN E PAMUNDËSISË

Artikujt më të lexuar

Zvërneci, investimi që do ndryshojë historinë e turizmit shqiptar

Përtej Zvërnecit

Gjergj Luca, kryeoligarku i Shkrimsit, rebeli që grisi diplomën për t’u bërë biznesmen

Vajzat e humbura

Lufta me Bulevardin

Gjiri i Kakomesë, “Bukuroshja” e braktisur bëhet gati për TURIZËM

PROTESTA E MEMEVE TË TALLESH NË ZGRIPIN E PAMUNDËSISË

Kontaktet

Kategori

Mirëse u ktheve!

Hapni një llogari të re!

Merrni fjalëkalimin tuaj

Je i sigurt që dëshiron ta zhbllokosh këtë artikull?

Are you sure want to cancel subscription?

PS, 11 rastet e “Ndarjeve të bujshme”

Nga Afrim Krasniqi

Mbështetni autorët dhe abonohuni në përmbajtje

Shkarko

Zblloko Artikullin

Artikuj të ngjashëm Artikuj

Artikujt më të lexuar

Kontaktet

Kategori

Mirëse u ktheve!

Hapni një llogari të re!

Merrni fjalëkalimin tuaj

Je i sigurt që dëshiron ta zhbllokosh këtë artikull?

Are you sure want to cancel subscription?