PLEHRAT: Strategjia e re "gropos" miliona eurot e inceneratorëve

Prej vitesh një nga problemet kryesore të Shqipërisë mbetet menaxhimi i mbetjeve, proces që dhe pse ka marrë qindra miliona euro, ndodhet në pikën zero dhe vetëm 3 bashki nga 61 në total arrijnë të grumbullojnë dhe menaxhojnë një pjesë të tyre, por procesi sërish lë jashtë ndarjen e tyre në burim duke krijuar sfida të shumta për të ardhmen. Vitet e fundit për antarët e qeverisë socialiste ka qënë një temë tabu të flisnin për menaxhimin e mbetjeve. Afera me inceneratorët e cila ka vënë pas hekurave një ish-ministër, një ish-deputet dhe dhjetra zyrtarë të tjerë të lartë, duke përfshirë dhe akuzat për ish-zv/kryeministrin, ka qënë një nga njollat më të mëdha për qeverisjes Rama. Fitorja e zgjedhjeve elektorale të vitit 2025 e cila i dha 83 mandate Partisë Socialiste, por dhe degradimi i situatës me djegien e plehrave në disa bashki, duket se detyroi vetë kryeministrin Edi Rama që të prezantonte një strategji të re për menaxhimin e intergruar të mbetjeve, ku ironikisht incenerimi nuk përmendet duke vënë në krye të saj ndarjen në burim dhe trajtimin e tyre përmes landfillit (groposjes). Duket se kjo strategji është orientuar në përputhje me direktivat që ka për menaxhimin e mbetjeve Bashkimi Europian, ku Shqipëria e cila ka hapur negociatat për disa kapituj, do të duhet të përputhë strategjitë në këtë sektor me ato europiane. Sfidat megjithatë janë të mëdha, si në aspektin e faturës që kërkon një investim në këtë drejtim dhe në energjitë dhe kohën që morën projektet e inceneratorëve, të cilat nëse do të kishin rezultuar të sukeseshme do të na çonin në gjysmën e rrugës. “Ky është kapitulli më sfidues i negociatave dhe aspekti më sfidues i anëtarësimit tonë në Bashkimin Europian. E them me keqardhje që ndërkohë kemi vënë re një përmirësim të mëtjeshëm të gjithë procesve të pastrimit, nuk vemë re asnjë vetëdijësim domethënës nga ana e qytetarëve në raport me mbajtjen pastër të territorit dhe nuk vemë re përmirësime domethënëse në trajtimin e mbetjeve”, tha kryeministri Edi Rama në fund të gushtit gjatë konferencës së prezantimit të reformës së Trajtimit të Integruar të Mbetjeve. STRATEGJIA E RE- NJË OPERATOR KOMBËTAR PËR MENAXHIMIN E MBETJEVE Pas krizës së menaxhimit të mbetjeve që ka pushtuar pothuajse të gjithë territorin, duket se zgjidhja institucionale që po ofron qeveria mbështetet në ngritjen e një entiteti publik i cili do të grumbullojë dhe trajtojë të gjitha mbetjet në nivel kombëtar. “Operatori kombëtar i trajtimit të mbetjeve, një agjenci e re e cila do të në jetë në dispozicion të të gjithë republikës duke përqëndruar të gjithë procesin e grumbullimit dhe trajtimit të mbetjeve dhe nuk do të administrohet nga bashkitë, por nga ky operator kombëtar në bashkëpunim me hallkat e tjera të qeverisjes. Bashkitë do të jenë klientë siç janë klientë të operatorëve të tjerë për të tjera shërbime”, tha në fjalën e tij kryeministri Rama. Marrja në menaxhim e gjithë procesit të trajtimit të mbetjeve nga një operator kombëtar ngre pikëpyetje të shumta lidhur me kostot që do i shtohen bashkive si kliente që do të paguajnë një tarifë të caktuar për këtë proces, por dhe marrjen e kompetencave dhe përgjegjësive për menaxhimin e mbetjeve nga qeveria qëndrore. Në një deklaratë në Ditën Ndërkombëtare të Demokracisë, ambasada e Zvicrës dhe ajo e Suedisë u kujdesën të lëshojnë një mesazh për valën e reformave në fushën e administrimit të mbetjeve dhe ujit, të cilat tashmë kalojnë në dorë të ekzekutivit. “Një vetëqeverisje vendore autonome është gurthemeli i çdo demokracie të shëndetshme. Bashkitë ofrojnë shërbime publike thelbësore dhe ato janë lidhja më e ngushtë midis qytetarëve dhe shtetit - duke siguruar pjesëmarrjen, angazhimin qytetar dhe llogaridhënien vendore. Ne nënvizojmë rëndësinë e sigurimit që çdo reformë që ndikon në qeverisjen vendore të zhvillohet përmes një dialogu të strukturuar, transparent dhe gjithëpërfshirës - me pjesëmarrjen kuptimplotë të autoriteteve vendore, shoqërisë civile dhe publikut të gjerë”, thuhej në deklaratë. RIKTHIM TE LANDFILLET Në një nisëm të re ligjore e cila është miratuar në Këshillin e Ministrave në mbledhjen e datës 10 shtator, qeveria i është rikthyer procesit të ndarjes së mbetjeve në burim, ndërsa për trajtimin e tyre është vendosur që prioritet të jetë riciklimi dhe jo incinerimi duke bërë një kthesë 180 gradë me politikën që ndoqi përgjatë një dekade. Në projektligjin e ri hierarkia e menaxhimit të mbetjeve është parandalimi, përgatitja e mbetjeve për ripërdorim, riciklimi, rikuperimi dhe e fundit është asgjësisimi. Nisma e re ligjore do të rritë kostot për bizneset e mëdha që janë gjeneruesit më të mëdhenj të mbetjeve duke zbatuar parimin “ndotësi paguan”. “Përgjegjësia për menaxhimin e integruar të mbetjeve zbaton parimin “ndotësi paguan” dhe parimin e përgjegjësisë së zgjeruar të prodhuesit”, thuhet në projektligjinPër Menaxhimin e Integruar të Mbetjeve. Parimi për përballimin e kostove nga prodhuesi përdoret në të gjitha vendet e Bashkimit Europian, por deri më sot në Shqipëri këto detyrimet por dhe tarifat që vendoseshin ndaj kompanive private nuk ishin qartësuar në mënyrë ligjore. Për mbetjet që krijohen nga komunitetet, ligji i ri ngarkon bashkitë për procesin e pastrimit dhe grumbullimit të tyre, ndërsa më pas ato do të dërgojnë për trajtim në një nga landfillet të cilat do të menaxhohet nga Operatori Kombëtar. Strategjia e re e menaxhimit të mbetjeve e ndan vendin në 10 zona, ku parashikohet ndërtimi i landfilleve të reja ose zgjerimi i atyre ekzistuese, mbyllja e venddepozitimeve rastësore dhe të pakontrolluara, ndërtimi i stacioneve të transferimit dhe impianteve të kompostimit për të bërë më pastransferimin e mbetjeve për trajtim. Në Fier, Elbasan, Korçë, Shkodër dhe Vlorë do të bëhet zgjerimi i landfilleve ekzistuese. Në Kukës, Dibër dhe Berat parashikohet të ndërtohen landfille të rinj, ndërsa në të 10 zonat do të ndërtohen impiante përpunimi dhe selektimi të mbetjeve me qëllim diferencimin e atyre që janë për ripërdorim apo riciklim dhe atyre që janë për asgjësim. Pavarësisht politikave për rikthimin e landfillevesi trajtim për pjesën më të madhe të mbetjeve, qeveria nuk ka hequr dorë nga procesi i asgjësimit të tyre, proces i cili duket se lidhet me atë të incenerimit. Dhe pse gjatë fjalimeve në konferencën e dedikuar reformës në fushën e menaxhimit të mbetjeve, si kryeministri dhe ministrja Mirela Kumbaro u kujdesën që të mos përmendin termin incenerator, ish-ministrja e Mjedisit tha se me një “pjesë të mbetjeve do të prodhohet energji dhe biogaz sepse vendi nuk do të mbushet me landfille”. Prodhimi i energjisë dhe biogazi bëhet përmes teknologjisë së incenerimit. Shqipëria ka paguar deri më sot për 3 projekte të tilla, por asnjë prej tyre nuk është funksional. LIGJI I RI ME SANKSIONE DHE PËR INDIVIDËT NDOTËS Shqipëria vitet e fundit nuk ka arritur që të ketë një performancë të mirë në trajtimin e mbetjeve urbane, madje edhe në raport me një dekadë më parë. Nëse në vitin 2013 trajtoheshin në vit 940 mijë ton mbetje, në vitin 2023 regjistrohen 844 mijë ton mbetje të trajtuara. Vlerën më të lartë mbetjet urbane të menaxhuara e kanë shënuar në vitin 2015 me 1.4 milion ton mbetje të menaxhuara, ndërsa ecuria ka vijuar në të njëjtat nivele deri në vitin 2018, për të rënë më pas në afro 1 milion ton mbetje të trajtuara në vitet 2019 dhe 2020 e për të kapur ekulibrin e 850 mijë tonëve në vit periudhën e fundit. Në total sasia e mbetjeve të menaxhuara për banor është 295 kilogram në vit, kundrejt afro 500 kilogram që ishte në vitin 2015 që regjistron sasinë më të lartë dhe 325 kilogram që ishte në vitin 2013, përpara se të investoheshin miliona euro në këtë sektor për ndërtimin e projekteve të inceneratorëve. Me nismën e re ligjore, duket se një pjesë e përgjegjësisë për ndotjen e mjedisit dhe mungesën e ndarjes së mbetjeve në burim do të kalojë dhe te shkelësit e ligjit, personat fizikë të cilët do të sanksionohen me gjoba për shkeljet e rregullave. “1. Çdo person, që përzien mbetje në kundërshtimme nenin 11 pika 2 dhe nenin 41 të këtij ligji, dënohetme gjobë në vlerën nga 1 300 000 (një milion e treqindmijë) deri në 1 950 000 (një milion e nëntëqind e pesëdhjetë mijë) lekë. 2.Çdo person, që asgjëson mbetje në shkelje të nenit 14 të këtij ligji, dënohet me gjobë në vlerën nga 1 300 000 (një milion e treqind mijë) deri në 1 950 000 (një milion e nëntëqind e pesëdhjetë mijë) lekë. 3.Çdo krijues apo zotërues mbetjesh, që trajton vetë mbetjet e veta në kundërshtim me nenet 15 dhe 16 të këtij ligji, dënohet me gjobë në vlerën nga 650 000 (gjashtëqind e pesëdhjetë mijë) deri në 1 300 000 (një milion e treqind mijë) lekë” , janë disa nga propozimet e projektligjit të ri. Madje për kryeministrin Rama, përgjegjësia për situatën ku ndodhet vendi me grumbullimin dhe trajtimin e mbetjeve është e pushtetit vendor sjelljes së qytetarëve. “E them me keqardhje që ndërkohë që kemi vënë re me kënaqësi një përmirësim të mëtejshëm të të gjithë proceseve të pastrimit, nuk vemë re as vetëndërgjegjësimtë qytetarëve në raportme mbajtjen pastër të territorit dhe nuk vemë re për fat të keq përmirësime domethënese as në trajtimin e mbetjeve”, tha Rama. Pavarësisht përgjegjësive që kërkohen nga kryeministri për qytetarët dhe bashkitë, krizanë procesin e menaxhimit të mbetjeve lidhet dhe përgjegjësinë e qeverisë qëndrore e cila mori në dorë financimin e impianteve djegëse për trajtimin e mbetjeve në bashkitë Elbasan, Fier dhe Tiranë, projekte që dhe pse deri tani kanë marrë 155 milion euro nga buxheti i shtetit, rrezikojnë të çojnë në kolaps mjedisor bashkitë e këtyre qyteteve. TIRANA PA INCENERATOR DHE PA ZGJIDHJE Kontrata e inceneratorëve të Elbasanit, Fierit dhe Tiranës është një nga çështjet më të mëdha të debateve publike, por dhe afera që deri më sot ka numrin më të madh të zyrtarëve të lartë të prangosur. Ish ministra, deputetë dhe deri te ish-zv/kryeministri, dyshohen se kanë favorizuar trekëndëshin e biznesmenëve Mirel Mërtiri, Klodian Zoto dhe Stela Gugallja që të përfitojnë miliona euro nga buxheti i shtetit, për të ndërtuar 3 objekte që do të bëjnë incenerimin e mbetjeve, por asnjëri prej tyre nuk është në gjendje pune. Inceneratori i Elbasanit ka përfunduar në vitin 2017 dhe është dorëzuar 3 vjet pas operimit, në dimrin e 2020-s, vit që u vendos nën sekuestro nga SPAK. Objekti nuk është në gjendje të mirë teknike dhe në pjesën më të madhe të kohës është në remont. Aktualisht inceneratori është konfisikuar për llogari të shtetit shqiptar në çështjen gjyqësore që ngriti Prokuroria e Posaçme dhe ka kaluar në përgjegjësi të Agjencisë së Pronave të Sekuestruara dhe Konfiskuara e cila ka lidhur një kontratë për menaxhimin e tij me shoqërinë Eco-Elb, kompani e themeluar nga 7 bashkitë e qarkut të Elbasanit. Pavarësisht qëllimit të ngritjes së tij për të bërë djegien e mbetjeve, shumica e mbeturinave të këtyre bashkive digjen në gjendje të lirë gjatë sezonit të verës, ku Prokuroria dyshon se shkak është zjarrvënia e qëllimshme pasi kapaciteti i landfillit është ezauruar dhe inceneratori nuk punon. Inceneratori i Elbasanit kushtoi 26.4 milion euro me tvsh, por dhe pse projekti për ndërtimin e tij nisi nga një emergjencë mjedisore, duket se Elbasani ndodhet sërish në prag të një emergjence të njëjtë. Në gjendje të ngjashme është situate dhe në qarkun e Fierit. Inceneratori nuk ka përfunduar ende dhe pse paratë e kontratës janë paguar tëplota nga ana e shtetit 38.4 milion euro me tvsh. Sipas Agjencisë së Pronave të Sekuestruara dhe Konfiskuara, objekti ka nevojë dhe për 4 milion euro të tjera që të përfundojë, ndërsa aktualisht bashkitë në këtë qark i depozitojnë mbetjet në landfill, i cili gjithashtu ka një kapacitet të kufizuar. Kontrata më e shtrenjtë për ndërtimin e inceneratorëve është ajo e inceneratorit të Tiranës, 430 milion euro pagesa për një koncesion që zgjat 30 vjet. Koncesioni bazohet në modelin ndërtim, operim dhe transferim, ndërsa kompania e Integrated Energy Bv Spv vjel 29 euro për çdo ton mbetje që depoziton Bashkia e Tiranës, ndërsa ndër vite territori i mbetjeve që depozitohen është zgjeruar dhe në bashkitë e Kavajës, Vorës dhe Durrësit. Aktualisht janë paguar nga buxheti i shtetit 90 milion euro dhe 40 milion euro të tjera janë derdhur nga opertorët privatë për depozitimin e inerteve. Pavarësisht kësaj, inceneratori në Tiranë nuk ekziston dhe kompania Integrtaed Energy që ka kontratën e koncesionit është vënë nën sekuestro nga Prokuroria e Posaçme. Menaxhimi i landfillit po bëhet nga administratori shtetëror i Agjencisë së Pronave të Sekuestruara dhe Konfiskuara. Kapaciteti i landfillit të Sharrës është po ashtu drejt kolpasit, ndërsa burime pranë Agjencisë së Pronave të Sekuestruara dhe Konfiskuara thonë se me disa investime të vogla u bë i mundur zgjerimi, por volumi për derdhjen e mbetjeve të kryeqytetit nuk parashikohet të përballojë më shumë se 1 vit. Tirana dhe pse është bashkia që ka gjenerimin më të madh të mbetjeve në rang vendi, duket se është lënë pa busull dhe nga vetë qeveria e cila nuk përmendi asnjë pikë orientimi se çfarë do të bëjë me administrimin e mbetjeve në kryeqytet. Aktualisht çështja e inceneratorit të Tiranës ndodhet ende në duart e drejtësisë dhe SPAK do të duhet të mbyllë tërësisht hetimin për të marrë më pas një vendim dhe për të kërkuar konfisikimin e kompanisë për llogari të shtetit në gjykatë- e cila nëse i jep të drejtë, do të kalojë përfundimisht kontratën në duart e shtetit shqiptar dhe do t’i hapë rrugë investimit nga e para të inceneratorit.

PLEHRAT: Strategjia e re “gropos” miliona eurot e inceneratorëve

Nga Ola Xama

Artikuj të ngjashëm Artikuj

Demokratët vendosin, Berisha Forever!

3 italianët e protestës së PD: Qëlluam policinë me patate, për solidaritet!

PS, 11 rastet e “Ndarjeve të bujshme”

Gazi që nuk e morëm kurrë!

Tre pengjet, tre amanete, tre mesazhe politike

REXHEP QOSJA, iku Rilindasi i fundit

Artikujt më të lexuar

Një vit pa Tanin, por me veprën që la pas

Tre pengjet, tre amanete, tre mesazhe politike

DASHURITË E MIMOZËS APO MOZË DASHURIA?

Tirana, Besnikëri, apo Rebelim?

JETA E NATËS NË VITET ’90, NGA DISKO ALBANIA DHE MARIKAJ TE BUZUKËT E PARTYT RAVE

Gjergj Luca, kryeoligarku i Shkrimsit, rebeli që grisi diplomën për t’u bërë biznesmen

MOZA ËSHTË TUTORI I VETËM I VETES

Kontaktet

Kategori

Mirëse u ktheve!

Hapni një llogari të re!

Merrni fjalëkalimin tuaj

Je i sigurt që dëshiron ta zhbllokosh këtë artikull?

Are you sure want to cancel subscription?