Kur i humbet të dy kolosët e letërsisë…

Dy kolosët e letërsisë shqipe, Ismail Kadare dhe Rexhep Qosja, nuk janë më mes nesh. Me ndarjen nga jeta të Ismail Kadaresë verën e 2024 dhe me vdekjen e Rexhep Qoses prillin e këtij viti, mbyllet një epokë e tërë e mendimit dhe debatit intelektual shqiptar. Shqiptaria sot ndihet më e varfër, jo vetëm për humbjen e dy emrave të mëdhenj të letrave, por për mbylljen e një dialogu të gjatë e të pazakontë që për dekada e mbajti gjallë debatin mbi identitetin, kulturën dhe orientimin e shqiptarëve.

Ismail Kadare dhe Rexhep Qosja mbeten dy figura që ndonëse shpesh në polemika të forta, formësuan një nga debatet më të zëshme intelektuale në historinë moderne shqiptare. Përplasjet e tyre nuk ishin personale, por një ballafaqim idesh mbi historinë dhe të ardhmen e kombit shqiptar, mbi identitetin fetar dhe kulturor. Pa çka se në dukje ata dukeshin sikur ishin kundërshtarët e njëri-tjetrit, këtë të enjte prilli, kur lajmi i kobshëm për ndarjen nga jeta të Qoses u përhap me shpejtësi si në Kosovë po ashtu dhe në Shqipëri, ka qenë profesori Arsim Sinani i cili ka sheshuar njëherë e mirë këto aludime për dy “kokat” e letërsisë shqiptare. Madje ai rrëfeu dhe takimin që bashkëshortja e Ismail Kadaresë, Helena Kadare pati me Qosen në shtëpinë e këtij të fundit. Profesori tregoi se gjithçka ndodhi në Prishtinë ku dhe akademiku i hapi dyert e shtëpisë bashkëshortes të së madhit Kadare, njeriut me të cilin Qose ka pasur ato “fërkimet” e veta, por ashtu sikurse dhe Sinani e thotë kanë qenë veçse debate në një klimë ku shpesh mungojnë të tillat. Sipas tij gjatë takimit u kujtuan marrëdhëniet e gjata, debatet, polemikat dhe rrugët e përbashkëta të dy njerëzve më të rëndësishëm në jetën kulturore shqiptare.