Çamëria e gjyshes sime

"Çamëria bën pjesë në një nga hartat më të dhimbshme të Europës, atë që ka njohur shpërnguljen. Duhet të flitet me kujdes, për të mos nxitur acarime të reja, në këtë botë të shqetësuar. Ndërkaq, heshtjet, gjithashtu mund të acarojnë, ndoshta më keq” - Ismail Kadare 27 qershor 1944, ushtarët e Zervës hynë natën në Paramithi, Çamëri dhe vranë 673 burra, gra e fëmijë në Filat 1286 persona, në Igumenicë 192, në Praga 620 njerëz. Zervistët rrafshuan mbi 5800 shtëpi në 68 fshatra. Qindra fshatra të tjera u shkretuan. U dha urdhri për djegien e 102 xhamive, 28 teqeve, mijëra tyrbeve dhe vakëfeve. Përveç dëbimit nga vatrat, u shkund nga themeli edhe kultura çame. Disa do të kërkonin të mohohej bashkë me historinë, edhe besimin fetar, edhe vallja, edhe tumanet. Mendoni një vajzë 12-vjeç, pa të atin dhe të vëllanë 21 vjeç që iu masakruan në sy. I ekzekutuan shkallëve të shtëpisë dhe i thanë të zgjidhnin të digjnin vetëm trupin e tij apo gjithë shtëpinë… Sigurisht fustanet i la andej por se si dukeshin ato nuk i harroi kurrë, ashtu sikurse edhe shtëpinë e familjarët që s'i pa më kurrë. Unë këtë vajzë e njoh. Ajo u rrit e i qepi fustanet njëlloj si i mbante nëna e saj. Më tregonte edhe për tumanet. Këndonte edhe një këngë për tumanet e kuqe. Ajo që ndodhi 80 vjet më parë mund të kishte djegur tumanet dhe shtëpinë e saj, por jo kujtesën e kulturën që ne e trashëgojmë ende. Pas verës së vitit 1944, vajza 12-vjeçare, gjyshja ime vinte drejt Shqipërisë në këmbë. Kishte humbur të atin, stërgjyshin tim. Ecte pa të, e gjakosur. Plaga më e madhe që mori me vete atë ditë ishte vëllai 21 vjeç i masakruar në mes të shtëpisë që nuk do ta shihte më kurrë e që do ta qante çdo natë. Gjyshja ime la në hollin e shtëpisë vëllanë, ndërsa veshët e tyre kullonin gjak se vëthët ua kishin shkulur me dhunë. Një nuse të re e la në humnerë se u hodh me barkun e rrumbullakosur ku kishte fëmijën sepse nuk vraponte dot më teksa ata e ndiqnin. E megjithatë, pa babanë, (stërgjyshin tim, i vrarë 60 vjeç) dhe vëllanë (i masakruar 21 vjeç) u nis me karvanin e gjatë të atyre që e duan jetën. Lotët e saj ishin gjaku që u derdh atë nëntor në shtëpinë e saj. Mua më takon të vë veç dorën te emri i vëllait të saj 21-vjeçar dhe emrit të stërgjyshit tim që prehen ende atyre anëve. Përkujtuam edhe këtë qershor të gjithë ata shqiptarë të Çamërisë që humbën jetën gjatë masakrave të shovinistëve grekë. Kryetari i PDIU-së, Shpëtim Idrizi ishte sërish aty, me familjarë që përsërisnin amanete. Në vitin 1944 kur çamët u dëbuan nga trojet e tyre dhe u drejtuan drejt Shqipërisë humbën jetën mijëra pleq e fëmijë emrat e të cilëve janë shënuar sot në memorialin më simbolik të gjenocidit, në Varrezat Monumentale të Kllogjerit në Sarandë, aty ku edhe u mbajt ky takim përkujtimor. Në këtë vendprehje më shumë se 2900 shqiptarë të Çamërisë që kanë humbur jetën pasi u dëbuan me dhunë nga trojet e tyre në Çamëri përkujtohen e nderohen nga familjarët e tyre. Unë jam një prej atyre që shkoj çdo vit, si një rrugëtim që do të donte ta bënte më herët edhe gjyshja ime që la vëllanë 21 vjeç në Çamëri të pajetë dhe dy të tjerë rrugës, rrugës për të shpëtuar. Ndaj këtë intervistë me kryetarin e PDIU-së Shpëtim Idrizin dua ta nis nga këtu ku ndjesitë vishen me amanetet e të parëve. Shkojmë çdo vit e çdo vit prekemi kur lëshojmë trëndafila në ato pllaka. Çfarë ju prek më shumë? Kujtesa është prelud i drejtësisë. Ndaj në këtë ditë ne kujtojmë me nderim dhe respekt viktimat e pafajshme të gjenocidit e të përsekutimit; kujtojmë ata që u sakrifikuan për të mbrojtur familjen dhe trojet e tyre. Dhembja, vuajtjet, ky vend, na motivon të bëhemi zëri i atyre që nuk mund të flasim më. Për ata që mendojnë se do të lodhemi apo do të harrojmë, ta mësojnë mirë se nga vuajtjet e padrejtësitë e mëdha të prindërve e gjyshërve tanë buron forca jonë, për të mos rreshtur së kërkuari drejtësi. Prezenca jonë në Varrezat Monumentale të Kllogjerit në Sarandë çdo qershor apo në të gjitha këto aktivitetet që kemi bërë këto 5 muaj, na e bëjmë edhe më të ndjeshme sikur ky gjenocid ka ndordhur 2 vjet më parë dhe jo 80 vjet më parë. Sepse gjenocidi nuk njeh moshë. Asgjë e mirë nuk mund të lindë nga gjenocidi e nga padrejtësia. Pa kërkuar falje e pa e kuruar atë. Falja është hyjnore. Dhe kjo është ajo që ne kërkojmë është nga shteti fqinj. Por, nuk kërkoni vetëm kaq. Keni ndërmarrë këtë korrik një iniciativë që synon të vendosë një diskutim real mes qeverive të dy vendeve, qoftë edhe përmes grupeve të punës, për të hequr ligjin e luftës. E keni quajtur edhe një akt dinjiteti… Grupi parlamentar i PDIU-së “Drejtësi dhe Integrim” kërkoi që qeveritë e dy vendeve të nisin iniciativën për abrogimin e ligjit absurd të Luftës, duke i dhënë fund skozofrenisë ballkanike që Greqia mban me Shqipërinë prej 84 vjetësh. Bashkë me kryetaren e grupit parlamentar, deputeten Mesila Doda dhe deputetët Nustret Avdulla e Gëzim Ademaj dolëm edhe mediatikisht për të thënë se : “ Deklarata është dhe dëshmi e politikës sonë paqësore por të vendosur, për të gjetur një zgjidhje pas 84 vitesh, në lidhje me një absurd juridik të mbështetur mbi një absurd historik”. Dialogu midis dy vendeve tona duhet të jetë konkret, me kërkesa me vlerë reale dhe të pashterueshme nga koha. Por, me keqardhje vërehet se ndryshe nga fryma dhe gërma e Traktatit të Miqësisë, Bashkëpunimit, Fqinjësisë së Mirë dhe Sigurisë, në dhunim të hapur të shumë neneve të tij. K ërkesat e paraqitura në këtë deklaratë kanë bazament juridik, jo territorial dhe jo historik. Po nga pala greke ka pasur gjatë gjithë këtyre viteve përpjekje për të arritur këtë lloj dialogu që sot porpozohet nga ju si PDIU fillimisht, si grup parlamentar, por le të themi nga pala shqiptare. Më 28 tetor 1940, Mbretëria e Greqisë shpalli Ligjin e luftës me dekretin 2636, të pasuara nga një sërë ligjesh të tjera pjesë e sistemit juridik grek. Në vitin 1999, ministria e jashtme greke pohon me shkresën zyrtare për ministrinë e jashtme të Republikës së Shqipërisë se ligji 2636/40 është në fuqi. Vetë ministri i jashtëm i Greqisë, Kotzias shprehej se Ligji i Luftës “Është një budallallëk historik, i cili duhet të mbarojë. Nuk duhet të ketë as edhe një dyshim formal se te dy vendet mund të jenë ne gjendje lufte. Kjo është çëshja kryesore që duhet zgjidhur pozitivisht ”. Po ashtu edhe ministri i jashtëm, Dendias gjatë vizitës në Tiranë deklaroi se: “Sa i perket ligjit të luftës... Kjo gjë është një anakronizëm, jam i sigurtë se edhe këtë do ta zgjidhim së bashku. Dhe është gëzim i madh për mua që kam mundesinë ta them këtë gjë këtu, nga Tirana, me urdhër të Kryeministrit Mitsotakis ”. Ai deklaroi se do të nisin procedurat per abrogimin e ligjit, i cili daton qe nga viti 1940. Ky ligj ushtron implikime të rëndësishme në kufizimin e të drejtave themelore të shtetasve shqiptarë dhe është një akt që mban gjallë irredentizmin e qarqeve të caktuara ekstremiste greke. Unë dhe kolegët e mi e morrëm këtë iniciativë për të thënë se memoria e një kombi është më e madhe se ajo e një njeriu. Thuhet se një popull që harron, vdes. Ne e kemi sfiduar harresën. Nuk fajësojmë popullin grek, por politikën e kohës 100 vite më parë dhe qëndrimin e sotëm që mund ta ndryshojmë. Askush nuk mund të shkelë mbi të drejtën e jetës, por, siç risolla këto dëshmi ka më shumë nga ato të tjerat që kanë 80 vite që shkelin mbi jetët tona të humbura dhe deklarojnë se çështja çame nuk është çështje. Mbeten këto thjesht deklarata nga pala greke, pra a ka një dokument apo heshtja pushton kur shkon procesi te dokumenti që i mbart këto përpjekje për heqjen e Ligjit të Luftës? Megjithë vullnetin politik të shprehur publikisht në mënyrë të përsëritur nga përfaqësues të lartë të Greqisë, zgjidhjet e negociuara për ta shfuqizuar atë dhe adresuar pasojat ligjore të tij; Ligji i Luftës Nr. 2636/40 mbetet ende në fuqi dhe vijon të prodhojë disa nga efektet negative që lindin kur shtetet janë në gjendje lufte. Ligji në fjalë padyshim është një absurd!! Në parlamentin e Shqipërisë përpara kësaj rezolute që kërkon heqjen e Ligjit të Luftës, mbatë fjalimin më të shkurtër duke i lënë hapësirë dëshmive. Atyre historive që duhen rrëfyer. Si shkoi në këndvështrimin tuaj kjo seancë e veçantë parlamentare ku refreni ishte: “ 1 minutë heshtje në këtë sallë, për të Çamërisë Shqipëtarë, por as 1 vit heshtje nuk janë mjaft, vajtojnë kalendarë, vajtojnë sahatë...” Nuk ka pasur deputetë që i bashkohen rrugëtimit tuaj/tonë në Kllogjer, as në protestat apo revoltat e PDIU-së. Por në Parlament diç ndodhi me pjesmarrjen e disa prej deputetëve nga forca të ndryshme politike… Ne vendosëm që këtë aktivitet ta bënim jo më kot në një datë të shënuar, 10 qershor, kur shqiptarët themeluan Lidhjen e Prizrenit, ndaj ky aktivitet në tempullin e fjalës së shtetit shqiptar, në Parlamentin e Shqipërisë bashkoi përfaqësues të politikës, akademikë e gazetarë për të nderuar, për të ngritur zërin për gjymtyrën e prerë e të sakatuar të kombit, për Çamërinë. Në takimin e veçantë të mbajtur në sallën e parlamentit morën pjesë ministra, deputetë të Kuvendit të Shqipërisë të të dyja forcave politike, PS dhe PD, nga Kosova Fatmir Limaj, “komandant Çeliku”, publicistë dhe analistë, Kim Mehmeti, përfaqësues nga Maqedonia e Veriut, Mal i Zi, Lugina e Preshevës si dhe përfaqësues të diasporës, medias dhe shoqërisë civile. Ne shqiptarëve të Çamërisë na është mohuar antifashizmi me dy batalione në të dy anët e kufirit. Ne nuk ishim as të humburit e as agresorët e luftës. Ne ishim njerëz krenarë në shtëpitë tona dhe e bëmë luftën më shumë se grekët. Në fund u vramë, u maskruam nga bandat e Napoleon Zervës, që sot i ngrenë buste. Por, Çështja Çame nuk duhet të trembë askënd, ashtu sikurse atë ditë, atë seancë të veçantë në Parlament. "Çamëria bën pjesë në një nga hartat më të dhimbshme të Europës, atë që ka njohur shpërnguljen. Është një hartë për të cilën flitet me kujdes, për të mos nxitur acarime të reja, në këtë botë të shqetësuar. Ndërkaq, heshtjet, gjithashtu mund të acarojnë, ndoshta më keq. Kontinenti ynë europian është plot me shembuj të tillë dhimbjesh”, shkruan Kadare. Dhe unë dua ta mbyll me këtë shprehje qasjen që përfshinë politkën dhe zgjidhjen e çështjes çame. Sepse po aq të rëndësishme kam kujtesën, edukimin dhe kulturën, pasi nëse nuk flasim për harresë janë pikërisht këto që na kanë përbashkuar gjithnjë.

Nga Luela Myftari

Artikuj të ngjashëm Artikuj

Lufta me Bulevardin

“ALBANIAN FILES”: 4 çështjet e debatueshme

Vajzat e humbura

Librazhdi, qyteti që nuk njihni, me bujtina dhe aventura që ju lënë pa mend

Mariglen Disha, njeriu pas vizionit të ri për Librazhdin!

Përtej Zvërnecit

Artikujt më të lexuar

Zvërneci, investimi që do ndryshojë historinë e turizmit shqiptar

Përtej Zvërnecit

Gjergj Luca, kryeoligarku i Shkrimsit, rebeli që grisi diplomën për t’u bërë biznesmen

Vajzat e humbura

Lufta me Bulevardin

Gjiri i Kakomesë, “Bukuroshja” e braktisur bëhet gati për TURIZËM

JETA E NATËS NË VITET ’90, NGA DISKO ALBANIA DHE MARIKAJ TE BUZUKËT E PARTYT RAVE

Kontaktet

Kategori

Mirëse u ktheve!

Hapni një llogari të re!

Merrni fjalëkalimin tuaj

Je i sigurt që dëshiron ta zhbllokosh këtë artikull?

Are you sure want to cancel subscription?