Po vjen stuhia e dhimbshme ekonomike, si dalim nga kriza?

Kjo është epoka më e pasigurt dhe më e brishtë që ka përjetuar bota në treçerek shekullin e fundit. Ekonomia botërore po përballet me një kombinim rreziqesh të paprecedentë. Një “stuhi” që do të jetë e vështirë, e dhimbshme edhe për ekonominë shqiptare. Janë 5 forca që në bashkëpunim me njëra tjetrën krijojnë një situatë unike dhe të pashoq për ekonominë tonë.

Së pari, lufta në Ukrainë përfaqëson “një thyerje” në sistemin e rregullave të stabilitetit global, dhe në veçanti të sovranitetit dhe integritetit territorial të shteteve. Ky sistem asnjëherë nuk ka qenë perfekt edhe asnjëherë nuk ka akomoduar të gjithë lojtarët, por deri diku ka funksionuar mirë. Kjo “thyerje” krijon disa degëzime. Së pari, krijon pasiguri të lartë gjeopolitike, që me shumë gjasa do të zgjasë. Së dyti, lufta ka ndikuar dhe do të vazhdojë të ndikojë në perspektivën e çmimeve. Lufta dhe sanksionet e vendosura ndërprenë më tej zinxhirët e furnizimit, të cilët sapo kishin filluar të rimëkëmbeshin pas dy viteve të vështira të pandemisë. Veçantia është se këtë herë nuk përballemi vetëm me rritjen e çmimit të naftës edhe gazit siç ndodhi në 1970, por edhe me rritjen e çmimeve të ushqimeve, çmimeve një sërë metaleve industriale, çmimeve e plehrave kimike dhe mallrave të tjera. Për një ekonomi importuese si Shqipëria ndikimi është i madh. Përshembull, në Korrik 2022 rritja me 24% e vlerës së importeve kur sasia e importuar u ul me 8%, do të thotë që çmimet mesatare në import janë rritur me rreth 34%.