105 vjet Lufta e Vlorës/ Shënimet e Musolinit: Iku dashuria ime!

Benito Musolini ishte 37 vjeç në 1920-ën kur po fillonte të dominonte jetën politike në Itali. Nuk ishte ende ai diktatori i Italisë që historia njeh sot, por ishte në prag të marrjes së pushtetit dhe shumë aktiv. Shfaqej herë si gazetar e herë si një politikan karizmatik, populist e demagog, i aftë të fliste për klasat e varfra popullore, por me të njëjtën gjuhë fliste edhe për industrialisët e frikësuar të socializimit. Edhe pse në rininë e tij e kishte përqafuar lëvizjen socialiste, u shkëput shpejt prej saj për të themeluar lëvizjen fashiste e për të terrorizuar kundërshtarët e tij nëpërmjet Skuadrave të Zeza. Megjithatë, ishte koha kur po konsolidonte edhe vizionin e tij për Italinë e të nesërmes. Në Luftën e parë Botërore, Italia pushtoi ushtarakisht një pjesë të Shqipërisë së Jugut dhe të mesme. Pas armëpushimit, fuqitë e huaja i liruan tokat shqiptare. Por Italia donte të mbante Vlorën me çdo kusht. Kjo provokoi edhe kryengritjen e madhe të Vlorës së 1920, ku katundarët shqiptarë, të paorganizuar e pa mjete, me nga një pushkë në dorë e opinga e guna, shkruan atë që konsiderohet si “epopeja e pavdekshme e Vlorës”. Politika italiane për Vlorën Deputetët italianë shprehën shqetësimin për atë që po paraprihej të ndodhte në Vlorë në qershor 1920 që në shkurt të atij viti. Në gazetat italiane të kohës, pasqyrohet fjala e deputetit Coris, në emër të grupit të Partisë Popullore, në 7 shkurt 1920. “Qeveria nuk duhet të pranojë që Shqipëria të copëtohet, qoftë duke u zbatuar Pakti i Londrës, gjë që do të ishte një vepër arbitrare, qoftë edhe jashtë këtij Pakti. Kundrejt popullit shqiptar ne kemi disa detyra që nuk duhet t’i shkelim. Në politikën e saj Jugosllavia fsheh masakrime ndaj popullsisë shqiptare dhe qëllime shkombëtarizuese me përdhunë. Lypset që ne duhet të mbështesim rimëkëmbëmjen efektive të krejt Shqipërisë, qoftë edhe duke sakrifikuar pushtimin tonë i cili nuk mund të ketë një rëndësi të dorës së dytë si garanci e përkohshme për mbrojtjen e popullit shqiptar”. “Çështja e Vlorës , – thuhej në artikullin e një gazete italiane, – është një çështje jetike e lidhur me minimumin e jetesës dhe aspiratës ndërkombëtare të popullit italian ”, dhe dilej me konkluzionin se “të lëshojmë Vlorën, do të thotë se është njëlloj si të tradhtosh të ardhmen e Italisë”. “Shqipëria është në zemrën time” Benito Musolini, - që pushtoi Shqipërinë 19 vjet më vonë, - e priti me shumë dëshpërim ngjarjen historike për vendin tonë – largimin e Italisë, nga Vlora. Musolini, sikurse vërtetohet nga artikujt e tij në vitin 1920 në gazetën e kohës “Popolo d’Italia”, të themeluar prej tij, e konsideronte Vlorën si qytet Italian në anën tjetër të Adriatikut dhe prandaj, qysh sa erdhi në fuqi, i hodhi sytë përtej Adriatikut dhe shihte me etje të madhe Vlorën dhe gjithë Shqipërinë. Ushtritë italiane, të komanduara prej gjeneral Guzzonit më 7 prill 1939, erdhën jo të çlironin popullin shqiptar nga regjimi i mëparshëm dhe të sillnin qytetërimin romak, por për të pushtuar Shqipërinë dhe për të vënë në vend ëndrrën e 1920-ës dhe për të larë turpin e madh të ushtrisë italiane, pësuar në vitin 1920. Megjithë fjalët e bukura të Musolinit “L’Albania e nel mio cuore” apo “Il destini dell Albania sono indissolubilmente legati a quelli dell’Italia” e të tjera të këtij lloji, shqiptarët përsëri nuk e pranuan pushtimin e vendit dhe u ngritën me pushkë në dorë, për të përsëritur historinë e 1920-ës. Ja çfarë shkruante ndër të tjera Musolini, në artikullin e datës 13 qershor 1920 “Restare a Valona” , në gazetën “Popolo d’Italia”: “Pyetjet që bëmë ne qysh në çastin e parë mbetën pa përgjigje. Komanda e trupave tona në Shqipëri, vallë ku ish? Ç’bënte? Ajo dyzinë gjeneralësh që ndodhej në Vlorë, çfarë jete të bukur dhe pa kokëçarje kalonte? T’u ngarkohet përgjegjësia dhe të dënohen menjëherë dhe rreptësisht, qoftë edhe me pushkatim, është mjeti që imponohet sepse ushtarët shkojnë vullnetarisht të mbrojnë Vlorën dhe jetën e shokëve të tyre të rrethuar”. Pas disfatës së rëndë që pësuan ushtritë italiane në Vlorë prej atij grushti të vogël njerëzish, Musolini shkroi artikullin me titull “Amarisimo” më gazetën “Popolo d’Italia”, nga të cilat po shkëpusim pjesët më me rëndësi: “Mjaft me eufomizma dhe le t’u japim sendeve emrin e tyre të vërtetë. S’na intereson nëse italianët, të mbërthyer si gjithnjë në tragji-komeditë së kështu quajturës subverzizmë, nuk e kuptuan, por fakti është se në Vlorë, Italia u thye dhe u thye në mënyrë të pandreqëshme. “Caporatto” –ja shqiptare është shumë më e rëndë se tjetra që u zhvillua midis Isonzios dhe Piavos ku atëhere humbëm pozita, lëndë, njerëz dhe dy krahina, por nuk humbëm vullnetin për të rifilluar. Këtë herë disfata është e rendit moral dhe tashmë diplomatikisht e kemi vulosur si një fakt të pranuar dhe të kryer. Pak mijëra shqiptarë, pa artileri, na hodhën, me furi, në Vlorë dhe për të shmangur hedhjen në det, hapëm bisedime, pa ndonjë përfundim”. Në vazhdim të artikullit të tij për ngjarjet e Vlorës, Benito Mussolini, i drejtohet edhe kryeministrit Italian Giolitti: “I ndershmi Giolitti, pasi proklamoi se Shqipëria duhet të ishte e shqiptarëve, porse Vlora, në gjendjen e tashme adriatike e mesdhetare, nuk mund të zbrazej, mos u tremb nga kërcënimi shqiptar për t’a zbrazur qytetin. Pse? Për shkak të pazotësisë. Që në çastin që Vlora nuk mund të mbahet dhe që në çastin që nuk dërgohen më ushtarë, nuk na mbetet gjë tjetër veçse të ulim tringjyrëshin. Zbrazja e Shqipërisë si dhe e Vlorës po të ishte bërë para konfliktit me armë, nuk do të kishte rrjedhime në Ballkan; zbrazja e imponuar pas një dështimi ushtarak, ka pasur dhe do të ketë pasoja të rënda”. Më poshtë artikulli pasi shënon disa nga rrjedhimet e disfatës së Vlorës në politikën e brendshme të Italisë: “Zbrazja e Vlorës nuk mjafton për shqiptarët. Edhe Sazani duhet të zbrazet. Ku dihet nëse do t’u mjaftojë edhe kjo! Kush mund të përjashtojë se ata nuk do të kërkojnë një krye urë zbarkimi në Brindizi ose në ndonjë pikë tjetër të brengdetit Adriatik”? Musolini nuk ndalet në shkrimet e tij për Vlorën, duke qenë nga njerëzit më aktiv në shtypin Italian të kundërshtimit të largimit të ushtrisë italiane nga Vlora. Në rolin e një gazetari, që vetëm pas dy vjetësh, në 1922, do të bëhej kryeministri më i ri i Italisë, më 5 gusht të po vitit 1920, botonte artikullin: “Lamtumirë, Vlorë!”, ku midis të tjerash shkruante: “Megjithëse pritej lajmërimi zyrtar se Italia largohej përgjithnjë nga Vlora, nuk mund të mos dëshpërojë ato grupe, tashmë të paktë italianësh që ruajnë akoma dinjitetin kombëtar. Shumë italianë, sidomos ata që kanë rrojtur e luftuar në Shqipëri e përfillin Vlorën, si një qytet tonin në bregdetin tjetër. Rreth grumbullit të shtëpive dhe kasolleve primitive shqiptare, kishte lindur dalngadalë një qytet, me pallate, bujtina, rrugë të sheshta, shkolla, spitale dhe ndriçim elektrik. Rrugët e mushkave të papraktikueshme në thellësi, nëpërmjet punës së madhe të këmbësorisë, ishin kthyer pak nga pak në rrugë të gjera kryesore që lehtësonin komunikacionin midis katundeve, në të cilat “bono italiano” përhapte alfabetin dhe shpërndante bukë, vegla bujqësore dhe mjekime. Pra, nuk do të ndodhet asnjë t’i shpjegojë vendit veprën e madhe qytetërimit të kryer nga Italia në Shqipëri? Vlora duhet të ishte dhurata për të shpërblyer lodhjen dhe gjakun Italian, Vlora duhej të formonte hyrjen tonë paqësore në Ballkan. Vetë Wilsoni e kishte njohur solemnisht zotërimin e ligjshëm dhe të plotë Italian të Vlorës si dhe mandatin mbi gjithë Shqipërinë. Giolitti shpallte nga ana e tij, se në gjendjen e tashme të botës, Italia nuk mund të mos mbetej në Vlorë. Por të gjitha këto tashmë i përkasin së kaluarës. Tringjyrëshi u ul në Vlorë përgjithnjë”. Musolini e vazhdon artikullin e tij duke kërkuar edhe përgjegjësit e urdhërave të dhëna për tërheqjen e ushtrisë italiane nga Vlora: “Pyesim vetëm sa për kureshtje. Kush dhe prej kujt dhe me ç’modalitete u qe dhënë urdhër trupave italiane në Shqipëri, që të tërhiqeshin nga Vlora? Si ngjau që autoritetet ushtarake e politike të Vlorës u gjetën të papërgatitura nga sulmi i kryengritësve? Ka qenë apo jo një veprim shtytës dhe a kanë qenë shqiptarët të ndihmuar materialisht nga ana e grekërve dhe e serbëve? Si pajtohen deklaratat e Giolittit mbi nevojën e mbajtjes së Vlorës me detyrimin e mosdërgimit të trupave përforcuese ushtrisë së rrethuar dhe me marrëveshjen e përfunduar në Tiranë, me anën e së cilës i imponohej Italisë të zbrazte Vlorën? Si ka mundur një gjeneral në një urdhër dite, të thotë: “Jemi në Vlorë dhe do të qëndrojmë”, kur direktivat e Qeverisë, ishin të qarta për të mos e diskutuar këtë qëndrim? Le të pranojmë për një çast si fakt se zotërimi i Sazanit na shpërmblen nga pikëpamja strategjike për humbjen e Vlorës dhe le të japim si koncesion se pushtimi i të dy pikave në brigjet na japin kontrollin e plotë të gjirit të Vlorës. Le të pranojmë gjithashtu se ndodhen në marrëveshjen klauzola të kënaqëshme nga pikëpamja ekonomike. Por të gjitha këto nuk e zbutin vleftën e katastrofës sonë shqiptare, që është prej natyrës krejtësisht politike dhe morale. Sidomos paktin e Tiranës t’a kishim bërë përpara sulmit të kryengritësve, sikur të mos e linim Vlorën pa u orvatur për mbrojtje, ne do të kishim bërë një gjest të bukur – gjestin e vetëmundurit. Ne, përkundrazi e lamë Vlorën pasi e mbrojtëm dy muaj, e lëshojmë se s’mund ta mbajmë më…. Përpara sulmit të kryengritësve ne, duke lëshuar Vlorën, mund të bënim figurën e idealistëve (ose të çmendurëve), tani bëjmë figurën e të mundurëve që i nënshtrohen disfatës së tyre. Realiteti do t’u duket ballkanasve dhe jo ballkanasve në këtë çështje, skematike: pak mijëra kryengritës shqiptarë hodhën në det një të kështu-quajtur Fuqi e madhe, Italia”. Ndërkohë, krejt i ndryshëm ishte qëndrimi i ministrit të jashtëm Italian, Konti Carlo Sforza, në parlamentin Italian të datës 6 gusht 1920: “Ne i tërhoqëm trupat tona nga Vlora për të pajtuar fjalët me faktet… E kuptoj plotësisht se ky vendim nuk u pëlqye nga të gjithë, por, duke u nisur nga fakti se katër vjet luftë vlejnë më tepër se 20 vjet formula… nuk mund të qëndronin të sigurt e të qetë në Vlorë dhe njëkohësisht të shkaktonim pakënaqësinë dhe keqardhjen e shqiptarëve me pakte ndërkombëtare, që duhej të ishin të fshehta, por nuk mbetën të tilla. Mbase atëhere nuk u mor parasysh zgjimi i ndjenjës së kombësisë shqiptare, ndjenjë e cila tani është shtrirë ndër masat dhe i ka vënë ato në lëvizje të shkëputura nga sundimi i vjetër i bejlerëve”. Ngjarjet e Vlorës në parlamentin Italian Ngjarjet e Vlorës të vitit 1920 të cilat kulmuan me kryengritjen e armatosur dhe largimin e ushtrisë italiane nga qyteti, duke shënuar bashkimin e Vlorës me pjesën tjetër të Shqipërisë, vazhdonin ta trazonin politikën italiane edhe në vitet në vazhdim. Gati në çdo seancë parlamentare të pas vitit 1920, sa herë debatohej për politikën e jashtme italiane, ngjarja e Vlorës e ndodhur në vitin 1920, ndizte debate e kundërshti të forta mes palëve. Në një mbledhje të parlamentit Italian të dhjetorit 1925, u zhvillua një debat midis ish kryeministrit të vitit 1920, Giolitti dhe disa deputetëve fashistë në lidhje me ngjarjet e Vlorës. Parlamenti ishte mbledhur për të miratuar një marrëveshje midis Italisë dhe Shqipërisë, që ishte nënshkruar atë muaj. Në këtë seancë deputeti Gray e akuzoi ish kryeministrin Giolitti se ai e la Vlorën si pasojë e shtrëngimit të kryengritjes së Anconës dhe përmendi se deputeti socialist Modigliani tha me atë rast në Parlament që ushtarët italianë e shtypën lirinë dhe qytetarinë në Shqipëri, kurse shqiptarët thoshnin të kundërtën. Deputeti Gray vazhdoi duke thënë se fashistët me kryeministër Musolinin kanë nisur një bashkëpunim të fortë dhe paqësor me Shqipërinë, me një frymë besimi, vëllazëror dhe urtësie. Pas deputetit Gray e mori fjalën ish kryeministri Giolitti: “Qeveria që kryesohej prej meje, e pa të arsyeshme e të dobishme që të hiqej nga Vlora”. Deputeti Gray i ndërpreu fjalën duke i thënë se ai vendosi të largohej nga Vlora për shkaqe politike të brendshme dhe jo të jashtme. Pas fjalëve të Gray, ish-kryeministri Italian e pa të nevojshme të sqarojë shkaqet se përse Italia u tërhoq nga Vlora. Parlamenti e dëgjoi me vëmendje fjalën e politikanit veteran. “Unë i deklarova Parlamentit, se nuk do të tërhiqem nga Vlora para se të pushojë kryengritja e Anconas. Pas kësaj, u mendova, nëse ishte e udhës të mbeteshim në Vlorë. Në këtë mes, zaptimi i Vlorës qe si një ndodhje lufte me popullin shqiptar, i cili nuk donte me asnjë mënyrë të huaj në shtëpi të tij. Le të shohim tani nëse kishte ndonjë dobi Italia nga zaptimi i Vlorës. Vlora mund të ketë një rëndësi nga dy pikëpamje. Ka rëndësi për Italinë që Vlora të mos bëhet një bazë navale kundër nesh. Për të mos lënë Vlorën që të mos bëhet një bazë e tillë kundër nesh, unë mbajta ishullin e Sazanit. Sa kohë që Italia t’a mbajë këtë ishull është e pamundur që Vlora të bëhet një bazë navale në duar të huaja. Po që të bënim Vlorën një bazë navale tonën, ishte e nevojshme të zaptonim dhe të forconim rreth 20 km tokë të brendshme, që të mos bëhej ndryshe një bazë navale nën zjarrin e topave të armikut. Për të forcuar Vlorën prej rreth 20 km qe nevoja për të harxhuar disa bilionë. Atëhere ç’do të kishim fituar duke bërë këtë bazë navale me këtë harxh kaq të madh? Pastaj bëra këtë hesap: në qoftë se biem në një luftë me një komb më të vogël se tonin, nuk kemi nevojë për një mbrojtje të tillë, se anijet tona të luftës mund të nisen nga Venecia, nga Puglia dhe nga të tjera skela. Në qoftë se biem në luftë me një komb që ka një flotë më të madhe se tonën, ne do të shtrëngoheshim t’a linim menjëherë Vlorën nga shkaku se nuk do të mundnim të dërgonim ushtri dhe municione. Bazat navale jashtë tokës kombëtare mund të mbahen vetëm nga ato fuqi që janë zonja të detit. Ai që nuk e ka këtë zotërim mbi detet, harxhon më kot bilionët e tij për të bërë baza navale në toka të huaja, hedh në erë paratë e tij dhe dobësohet. Për këto arsye qeveria e atëhershme vendosit të mos e mbante Vlorën dhe preferoi të nisë politikën e miqësisë së kthjellët me popullin shqiptar, ashtu siç edhe u shpreh deputeti Gray”. Nga ky debat në parlamentin Italian, kuptohet një gjë me shumë rëndësi, që njerëzit më të shënuar të politikës italiane të kohës, ishin të bindur se tërësia tokësore, pavarësia dhe zhvillimi i jetës kombëtare të Shqipërisë ishin një interes kryesor për Italinë, e cila duhet të sillej kundrejt Shqipërisë si një mik i kthjellët dhe t’a ndihmonte në të gjitha punët e nevojat e saj. Vlora, nën ethet e pushtetit Por edhe Vlora ishte e trazuar pas largimit të ushtrisë italiane dhe çlirimin prej tyre të qytetit. Në Vlorë kishte filluar përplasja për pushtet, për kontrollin mbi qytetin, për pronat që italianët kishin lënë në qytet pas largimit të tyre. Gazeta “Koha”, e datës 20 tetor 1920 , shkruan: “Mësojmë se në Vlorë, sa po vjen po keqësohet çështja e prefekturës, kush të rrëmbejë kolltukun”. Po kjo gazetë, në numrin e datës 8 janar 1921, e lajmëruar nga Vlora, shkruan se: “zunë të bëhen shumë rrëmbime të padrejta për shtëpitë e ngrehura prej italianëve. Korrespodenti na jep shumë çkoqitje mbi këtë çështje…”. Edhe gazeta “Mbrojtja Kombëtare” që botohej në Vlorë, organ i Komitetit me të njëjtin emër që organizoi dhe udhëhoqi luftën e Vlorës të vitit 1920. Në numrin e datës 4 mars 1921, botonte artikullin me titullin “Përse u fut grindja”, me autor Murat Miftari, një ndër 12 antarët e Komitetit “Mbrojtja Kombëtare”. “Kur se nuk qe mbaruar lufta, në Drashovicë, keshëm një dashuri farë të pa kufinë mes të njëri – tjetrit, dhe i tërë populli na shikonte me një sy, si shpëtimtarët e tij. Ende pa ardhur në Vlorë, na u çpall një grindje në mes dy vetave, për shkak froni. Vuajtëm si ne shokët e tyre dhe ata dy të tjerët për t’a mbyllur këtë grindje si mundëm, dhe u duk sikur mori fund, me kënaqësinë e të dyve. Por si arrijmë në Vlorë plaga u hap prapë, atë kohë kush mbante anën e njërit e kush të tjetrit dhe kush si i paanshëm sa që zuri të futet një fitil në gjithë krahinën tonë ku vazhdon edhe sot. Por përse gjithë kjo për dy veta? Pra, sa për ata që kërkojnë frona cilido qoftë keni për të parë që me të rrokur fronin do bëhen miq që të nesërmen dhe neve nuk do na vërshëllejnë fare, siç e bënë edhe dy të parët, ne do të mbetemi armiq”.

105 vjet Lufta e Vlorës/ Shënimet e Musolinit: Iku dashuria ime!

Nga Ergys Allushi

Artikuj të ngjashëm Artikuj

Plagët që nuk mbyllen kurrë!

Koço Kota, historia e një kryeministri pa varr

Plazhet shqiptare

Nga telegrafët e parë te sateliti, historia dokumentare e ATSH

Esat Pasha & Faik Konica

Bilal Xhaferi, poeti që trembte pushtetin

Artikujt më të lexuar

Zvërneci, investimi që do ndryshojë historinë e turizmit shqiptar

Përtej Zvërnecit

Gjergj Luca, kryeoligarku i Shkrimsit, rebeli që grisi diplomën për t’u bërë biznesmen

Vajzat e humbura

Lufta me Bulevardin

Gjiri i Kakomesë, “Bukuroshja” e braktisur bëhet gati për TURIZËM

PROTESTA E MEMEVE TË TALLESH NË ZGRIPIN E PAMUNDËSISË

Kontaktet

Kategori

Mirëse u ktheve!

Hapni një llogari të re!

Merrni fjalëkalimin tuaj

Je i sigurt që dëshiron ta zhbllokosh këtë artikull?

Are you sure want to cancel subscription?

105 vjet Lufta e Vlorës/ Shënimet e Musolinit: Iku dashuria ime!

Nga Ergys Allushi

Mbështetni autorët dhe abonohuni në përmbajtje

Shkarko

Zblloko Artikullin

Artikuj të ngjashëm Artikuj

Artikujt më të lexuar

Kontaktet

Kategori

Mirëse u ktheve!

Hapni një llogari të re!

Merrni fjalëkalimin tuaj

Je i sigurt që dëshiron ta zhbllokosh këtë artikull?

Are you sure want to cancel subscription?