100 vjet, Rrënojat që treguan Shqipërinë

Vetëm ata që janë të fushës së arkeologjisë, e dinë se Shtejfën Gjeçovi ka qenë i pari arkeolog shqiptar që ka ngritur zërin të mbrohej nëntoka shqiptare. 100 vjet më parë, një frat i dedikuar i vrarë pabesisht nga serbët, punonte që të mblidhte sa më shumë copëza historie për lashtësinë e shqiptarëve. Ekspeditat e mëvonshme arkeologjike në Shqipëri na tregojnë se qeveria shqiptare gjithmonë kishte vendosur të jepte me koncesion ç’ka përmban nëntoka shqiptare. Shumica e veprave vidheshin nga italianët e francezët, po aq sa edhe zbulonin. Derisa erdhëm në tranzicion, ku shqiptarët dëshironin lirinë; por muzeumet arkeologjike vuanin nga batërdija e të vjedhurit me ç’të mundnin; një babëzi që vazhdoi edhe në vitin e mbrapshtë 1997. Po kush është sot, pas plot 100 vitesh, bilanci i arkeologjisë shqiptare?

Arkeologjia është e vetmja degë e historisë që nuk studion të shkuarën përmes teksteve, por përmes gjurmëve të prekshme që koha ka lënë pas. Shqipëria është një vend i bekuar kur mendon se gjurmët e lëna aty janë të shumta, të lashta, dhe që na çojnë me mijëra vjet larg. Gjurmët shkojnë si në kohën paleolitike, ashtu edhe në atë neolitike.