Trashëgimnia e Fatos Nanos!

Ishte Qershor 1991. Shqipëria kishte 4 muaj që kishte dalë nga zgjedhjet e para pluraliste të marsit 1991 ku Partia e Punës kishte fituar shumicën e mandateve, ndërsa Partia Demokratike, sapo kishte lindur si një opozitë e fortë. Shqipëria gjendej përballë një krize të madhe politike, ekonomike, dhe morale, me regjimin e vjetër që shpërbëhej, e me shoqërinë që kërkonte ndryshim. Në frymën e këtyre zhvillimeve sociale u zhvillua kongresi i 10-të i PPSH, me rreth 1700 delegatë të mbledhur nga gjithë Shqipëria. Diskutimet ishin progresive për kohën. Shprehnin nevojën për një udhëheqje të re, me figura të papërlyera nga e kaluara totalitare që mund të garantonin besueshmëri në realitetin e ri demokratik. Në këtë atmosferë, u propozua emri i Fatos Nanos si kryetar i partisë së re që u krijua mbi të vjetrën, Partia Socialiste e Shqipërisë. Fatos Nano ishte i ri, 38 vjeç. Në atë kohë shihej si një politikan me formim intelektual perëndimor, pa lidhje me strukturat e vjetra represive të regjimit. Kishte shfaqur hapur qëndrimet e tij për reformat ekonomike dhe pluralizmin politik. Fatos Nano mbajti fjalimin e parë si kryetar partie, një fjalim pa letër ku tha gjithçka për Shqipërinë që do të vinte më pas. “Partia Socialiste nuk është vazhdim i Partisë së Punës, por lindja e një partie të re, që pranon pluralizmin, lirinë dhe përgjegjësinë demokratike ”, deklaroi Nano në sintezë edhe të zhvillimeve të mëvonshme. Nuk ishte e vështirë në zgjedhjet e radhës. PS doli parti e parë në zgjedhje me 45,4% të votave kundrejt 37,13 % të votave të marra nga Partia Demokratike. Ky fakt, ishte parathënie e zhvillimeve të mëvonshme politike, arrestimin e tij në vitin 1993, një vit pas këtyre zgjedhjeve. Arrestimi i liderit dhe vdekja e nënës Është fakt se Fatos Nano më shumë ka qëndruar në burg sesa ka shërbyer kryeministër në detyrë në Shqipërinë që projektoi që në fjalimin e parë si kryetar i PS në kongresin e 10-të. Në 30 korrik 1993 , kur një pjesë e mirë e shqiptarëve ishin në kulmin e pushimeve, e shumë të tjerë kërkonin kontakte për të ikur nga Shqipëria, Fatos Nano arrestohet me akuzën e shpërdorimit të ndihmave italiane në bashkëpunim me firmën italiane Levante & Co. Në të njëjtën kohë u hapën hetime edhe në Itali, por atje, zyrtarët dhe drejtuesit e firmës Levante & Co dolën të pafajshëm. Në Shqipëri, Nano vazhdoi të qëndrojë në burg, çka çoi në konkluzionin e cerfitikuar ndërkombëtarisht se ishte i burgosur politik nga kundërshtari i tij Sali Berisha. Pavarësisht se në qeli, në burgun e Bënçës, Fatos Nano nuk e ndali aktivitetin e tij politik. Ngjarjet që pasuan, siç e tregon historia, ishin sfiduese dhe cfilitëse për Shqipërinë e dalë nga diktatura më e egër në Europë. Në 6 nëntor 1994 , maxhoranca e PD propozoi një Kushtetutë të pakonsultuar me partitë politike e veçanërisht opozitën. Madje, mbajti referendum që e humbi jo pa pasoja. Drafti propozonte një republikë presidenciale me pushtet të kufizuar të parlamentit dhe mungesë balance dhe kontrolli mes institucioneve. Fitoi "JO"-ja e mbështetur nga PS dhe Fatos Nano që kërkonin një Kushtetutë që ti garantonte Shqipërisë një republikë bazuar në parimet dhe institucionet e shumicës së vendeve demokratike e moderne Evropiane. Nga burgu, Nano jepte e merrte sinjale me socialistët e mbetur në seli, të cilët, edhe të paorganizuar, kishin filluar një luftë të brendshme për pushtet, me liderin në burg. Situata mori drejtim tjetër kur në 15 dhjetor 1995 , Nëna Marie, nëna e Fatos Nanos ndahet nga jeta dhe autoritetet i dhanë leje liderit socialist të ishte në varrimin e saj. Për shumë socialistë, dhe dëshmitarë të kohës, ajo ceremoni mortore kujtohet si një manifestim masiv solidariteti nga populli socialist. Pak muaj më vonë, socialistët me Nanon në burg u përballën me një tjetër sprovë, zgjedhjet e dyta parlamentare në pluralizëm që u mbajtën në 26 maj 1996 . Siç evidentojnë kronikat e kohës dhe dëshmitarët që vazhdojnë të rrëfejnë tmerrin e atyre zgjedhjeve, ato nuk ishin të lira. PD ushtroi dhunë në qendrat e votimit dhe detyroi PS të tërheqë të gjithë komisionerët nga komisionet e votimit pasditen e zgjedhjeve. Pas ikjes së komisionerëve socialistë, kronika e zgjedhjeve është e njohur, me kuti që mbusheshin pa kontroll, me fletë votimi. Zgjedhjet u kundërshtuan edhe nga komuniteti ndërkombëtar, që kërkuan përsëritjen e tyre në 40% të zonave, një kërkesë që u refuzua nga Partia Demokratike. Dhuna ekstreme ushtruar nga qeveria në protestën e 28 majit 1996 , ishte fotografia më e shëmtuar nga Shqipëria në sytë e ndërkombëtarëve dhe medias perëndimore. Opozita organizoi protestën për rezultatin dhe manipulimin e zgjedhjeve, por pushteti e masakroi në sheshin kryesor të Tiranës. Fotot e përgjakura të drejtuesve të PS në ato zgjedhje, vazhdojnë edhe sot të jenë një dokument tragjik i pluralizmit. Mocioni i Fatos Nanos nga burgu Në këtë klimë të tensionuar politike, Fatos Nano nga qelia, dështimin në zgjedhje nuk e shihte vetëm tek manipulimet e PD, por edhe tek “stanjacioni” i PS. Ndaj në 6 korrik 1996 , nga burgu i Bënçës, Fatos Nano shpalli “Mocionin për ndryshim të PS ”. Për kreun e burgosur socialist, rezultati i zgjedhjeve të manipuluara të 26 majit ’96 nuk ishte vetëm përgjegjësi e maxhorancës së PD, por edhe përgjegjësi e opozitës, PS, që vetë ai drejtonte nga burgu. Nano, në dokumentin e botuar në media dhe dorëzuar zyrtarisht në selinë rozë konstatoi se qëndrimet dhe kërkesat e elektoratit nuk ishin lexuar siç duhet nga drejtuesit në liri të partisë që në vend të hapjes dhe modernizimit, kishin zgjedhur mbylljen dhe bunkerizimin. U duk një moment se “Mocioni nga burgu” e fragmentarizoi partinë, e ndau në qëndrime pro dhe kundër Fatos Nanos. Në thelb, gjithë ato diskutime kishin një mision: vazhdimin e reformimit të partisë. Situata mori të tjera përmasa pas fillimit të trazirave kundër qeverisjes së PD, shkaktuar nga firmat piramidale në marsin e vitit 1997. Sali Berisha, nën trysninë e protestave, me një opozitë në sheshe por pa kryetar, me pozicionin e presidentit të republikës firmosi lirimin nga burgu me dekret të posaçëm Fatos Nanon , e këtë e bëri pas një marrëveshje politike me opozitën. Megjithëse shteti kishte rënë dhe burgjet ishin hapur, Fatos Nano nuk u "arratis", por priti formalizimin e lirimit me dekret. Rikthimi i Fatos Nanos në qeverisje Nga zgjedhjet e parakohshme parlamentare të 29 Qershorit 1997 , janë thënë e shkruar shumë fakte, edhe sesi shteti i rënë nuk mund të hiqte armët nga duart e qytetarëve të rebeluar ngado. PS e drejtuar nga Nano fitoi me shumicë të cilësuar zgjedhjet e parakohshme dhe afro një muaj më vonë, në 24 korrik 1997 , Fatos Nano zgjidhet kryeministër. Por si ishte Shqipëria e 1997 kur Nano mori detyrën? Shteti ishte shpërbërë tërësisht. Prej qershorit 1997, në Shqipëri kishte ardhur misioni paqeruajtës ndërkombëtar. Bilanci në vend ishte tragjik: mijëra të vrarë; ushtria dhe policia ishin shpërbërë; depot e armëve ishin plaçkitur; ekonomia ishte totalisht e rrënuar, sa nga efekti dhe pasojat e skemave piramidale, aq edhe nga shpërbërja e çdo institucioni shtetëror; shteti nuk kishte kontroll në shumë zona dhe më e rëndësishmja në atë kohë: dëmi ekonomik ndaj shtetit u vlerësua në 500 milionë dollarë. Megjithëse drejtonte një maxhorancë që kishte mbi 2/3 e Kuvendit, për shkak të nevojës që vendi kishte për pajtim kombëtar Fatos Nano krijoi një koalicion të gjerë me emrin "Aleanca për shtetin" me thirrjen ndaj socialistëve " t ë rrezikojm ë pushtet p ë r t ë b ë r ë shtet ". Nano nisi procesin për hartimin e Kushtetut ë s s ë re t ë Republik ë s s ë Shqip ë ris ë , përmes një Komisioni Kushtetues me pjes ë marrje t ë opozit ë s dhe ekspert ë ve nd ë rkomb ë tar ë . Institucionet kyçe në shtet iu dhanë partive aleate të PS me logjikën e ndarjes së pushtetit. Skënder Gjinushi, Paskal Milo, e Neritan Ceka, krerë të partive aleate morën dikastere të rëndësishme në drejtim që nga Parlamenti, Ministria e Jashtme apo Ministria e Brendshme. Ishte koha kur Nano mendonte se Shqipëria nuk kishte nevojë për miq e armiq, apo kundërshtarë, por për ide, për reformim. Më 24 Prill 1998, Fatos Nano emëron Edi Ramën Ministër i Kulturës me këmbënguljen e tij. Ngjarjet e rikthimit të Edi Ramës në Shqipëri janë të njohura për publikun, por që këtu, ngjizi ideja e krijimit të elitave të reja të PS. Vrasja që tronditi Shqipërinë Historia sot është më e qartë për ngjarjet që vijuan, por në rend kronologjik duhet përmendur se në 12 shtator 1998 , një nga themeluesit e PD, Azem Hajdari, deputet i kësaj partie, u vra në pritë para selisë së kësaj force politike. Sali Berisha, i rikthyer në detyrën e kryetarit të PD nga presidenca, akuzoi Fatos Nanon se ishte urdhërues i kësaj vrasje për të goditur opozitën. (Vite më vonë Berisha pranoi se akuza kishte qenë politike). Në këtë klimë të tensionuar, më 14 Shtator 1998, ceremonia mortore për vrasjen e Azem Hajdarit u shndërrua në një revoltë të opozitës që mori përmasat e një “ grushti shteti ”, me pushtimin me armë të godinës së kryeministrisë, Radio-Televizionit Publik e disa institucione të tjera. Siç ka deklaruar edhe vetë Nano më pas, ai u udhëzua edhe nga shërbimet partnere të largohej nga vendi. Qeveria brenda pak orësh rimorri kontrollin, por situata ishte shumë e tensionuar mes opozitës dhe maxhorancës. Dhe më 28 Shtator 1998, megjithëse kishte mbështetje absolute nga PS dhe parlamenti, për të shmangur apo zbutur sadopak konfliktin civil, dha dorëheqjen si Kryeministër. Por dorëheqja e Fatos Nanos si kryeministër shkaktoi një pakënaqësi dhe debat shumë të madh brenda PS. Drejtuesit e saj më të lartë kërkuan burgosjen e Sali Berishës si organizatorin dhe urdhëruesin e grushtit të shtetit të 14 Shtatorit 1998 duke mos aprovuar qëndrimin publik të Fatos Nanos se " nuk ishte as prokuror dhe as gjykat ë s ". Dhe pse Nano nuk ishte kryeministër, ato reforma progresiste që kishte nisur u miratuan nga kuvendi. Një prej tyre ishte Ligji për Median Elektronike që krijoi Këshillin Kombëtar të Radios dhe Televizionit, duke i hapur rrugë televizioneve private dhe faqeve të internetit. E më pas, në një ditë të shënuar për Shqipërinë, në 28 N ë ntor 1998, u miratua Kushtetuta e Shqipërisë e hartuar në bashkëpunim me opozitën dhe me asistencën e partnerëve ndërkombëtar. Në themel të asaj Kushtetute ishte ndërtimi i shtetit të të drejtës me institucione të pavarura duke garantuar parimin modern të demokracive perëndimore check & balance dhe duke futur elementë shumë të spikatur të konsensusit të gjerë politik nëpërmjet detyrimit të vendimarrjeve të cilësuara me 2/3 apo 3/5 dhe referendumeve. Disa nga këto elementë u hoqën ose zbutën në ndryshimet e mëpasme të Kushtetutës. Ajo Kushtetutë çoi në themelimin e institucioneve të reja të drejtësisë përfshirë Gjykatën Kushtetuese, Gjykatën e Lartë, Prokurorinë e Përgjithshme etj. Kushtetuta garantoi pavarësinë absolute të tyre. ( Reforma n ë drejt ë si e vitit 2016 konkludoi se pavar ë sia e drejt ë sis ë me Kushtetut ë n e 2008 prodhoi korrupsion dhe padrejt ë si). Takimi me Milosheviçin Por para se të shkohej tek dorëheqja e Nanos, një tjetër ngjarje tronditi opinionin publik: Fatos Nano u takua më 4 nëntor 1997 me kasapin e Ballkanit Slobodan Millosheviç. Edhe shumë kohë më vonë, Nano është konsideruar “tradhëtar” në disa qarqe për atë takim. Por një dëshmitar okular i ngjarjes, si gazetari i BBC-së Robert Goro që punon në Greqi, e tregon me përpikmëri se çfarë ka ndodhur në atë takim. Ishte një darkë pune e liderëve të Ballkanit në Kretë, dhe të dy liderët, edhe i Shqipërisë, edhe i Serbisë, ishin prezent. “Unë kam qenë në kontakt dhe kam qenë i informuar se kryeministri Nano u ka thënë prerë autoriteteve që merreshin me organizmin e takimit se çështja e Kosovës do diskutohej patjetër në këtë takim. Më para ata kishin thënë që Millosheviçi të takohej me Nanon por me një kusht që Kosova të mos ishte pjesë e bisedës. Por Nano ia ktheu se nëse nuk zihet në gojë Kosova, atëherë përse duhet të bëhej ky takim. Takimi u krye dhe mua më ka ardhur habi nga sulmet që i bënë Nanos në atë kohë. Shumë vetë edhe sot pyesin përse e takoi. Unë them bëri shumë mirë që e takoi” , ka deklaruar kohë më pas Robert Goro për këtë takim ku ishte vetë dëshmitar. Dorëheqja dhe rizgjedhja e Fatos Nanos në PS Pakënaqësia e socialistëve vetëm rritej me reformat që firmoseshin me opozitën dhe liderin e saj Sali Berisha që për të majtët ishte përgjegjës për shkatërrimin e Shqipërisë, për burgosjen e liderit të PS, dhe grushtin e shtetit të 14 shtatorit 1998. Më 29 janar 1999, Fatos Nano jep dorëheqjen si Kryetar i PSSH. Ai hap garën për kryetar të PSSH nëpërmjet një procesi të hapur dhe 100 përqind transparent. Gara brenda PS konsiderohet si procesi i parë i vërtëtë konkurrues i një partie politike në Shqipëri. Përballë Nanos gjendej dyshja e të rinjve Pandeli Majko e Ilir Meta, i pari që kërkonte të merrte drejtimin e partisë ndërsa kryente dhe detyrën e kryeministrit. Në 22 Tetor 1999, Fatos Nano u rizgjodh kryetar i PSSH. Për herë të parë po ashtu, pushteti ekzekutiv tentoi të deformojë vullnetin e zgjedhësve, duke shpërndarë përfitime për vendimmarrësit, por nuk ia dolën. Nano fitoi me 36 vota ndaj Majkos. Në atë Kongres (i treti i PS-së) u vendos papajtueshmëria e mandateve dhe u nda posti i kryetarit të partisë nga kryeministri, çka do të thoshte se Nano nuk mund të ishte kryeministri. Dhe si gjithmonë, nën moton e “gjithëpërfshirjes” më 29 Tetor 1999, Fatos Nano propozoi Ilir Metën, (ish-zv.kryeministër i Majkos) të merrte detyrën e kreut të qeverisë. Me propozimin e tij Nano hyri në konflikt me grupin e tij mbështetës brenda PS të drejtuar nga Gramoz Ruçi të cilët në forumet e PSSH, propozuan si kandidate Makbule Çeçon.Në votimin në KPD fitoi propozimi Nano dhe PSSH mandatoi Ilir Metën si Kryeministër. Nano duke analizuar historinë e PSSH dhe sidomos të FRESSH konkludoi se në fakt Meta kishte shumë më stof politik se Majko dhe me ambicjet e tij përbënte një rrezik potencial për përcarjen e partisë - fakt që u konfirmua në 2003 kur Meta u largua nga PSSH, për të themeluar LSI-në. Një tjetër emër promovuar më parë nga Fatos Nano, ishte Edi Rama , që në 31 korrik 2000 e propozoi në postin e kryetarit të bashkisë së Tiranës. Edhe këtë radhë, Nano kishte kundër strukturën e PS së Tiranës që kishte propozuar emrin e Pandeli Majkos si kandidat për kryetar bashkie dhe ishin kundërsharë të fortë të Nanos. Edi Rama zgjidhet kryetar në 1 tetor 2000 . Jeta personale e Fatosit Në vorbullën e madhe të gjithë këtyre zhvillimeve nuk mund të mungojë në skedën e këtij politikani jeta e tij personale. Në janar 2001 , Fatos Nano njihet me Xhoanën. Me kalimin e muajve lajmi i lidhjes së re të Fatosit u përhap me shpejtësi dhe drejtuesit e lartë të PS dhe qeverisë u shqetësuan shumë, pasi viti 2001 ishte vit elektoral. Fatos Nano donte të bënte publike lidhjen dhe divorcin nga Rexhina, por krerët e qeverisë dhe partisë e “kërcënuan” dhe i kërkuan të mos e bëj publike të paktën deri sa të mbaronin zgjedhjet. PS i fitoi zgjedhjet parlamentare të atij viti. Në mitingun përmbyllës të fushatës në Tiranë, Fatos Nano u shfaq për herë të fundit në publik me Rexhinën për shkak të presioneve dhe kërcënimeve të udhëheqjes së partisë dhe qeverisë. Ata mendonin se shpallja e lidhjes dhe divorcit do dëmtonte rezultatin elektoral të PS dhe Fatosi pranoi kërkesën e tyre duke e shtyrë shpalljen e divorcit pas zgjedhjeve. Si të mos mjaftonin gjithë këto situata, Fatos Nano, që gjithmonë e deklaronte se kishte pasion e hobi ngarjen e makinës, në 11 gusht 2001 u aksidentua afër Ballshit. Lajmi mori dhenë menjëherë me operacionin që shoqëroi kryetarin e PS ku humbi edhe dy gishtat e njërës dorë. Ndërsa në jetën personale vazhdonin zhvillimet, edhe ajo politike nuk mbetej mënjanë me tensione në rritje brenda PS, pavarësisht se socialistët i fituan zgjedhjet. Në 20 gusht 2001 , Ilir Meta u mandatua nga KPD në postin e kryeministrit, përballë kandidaturës së Arben Malajt, ish-ministrit të Financave të Fatos Nanos që e tregoi ambicien e tij menjëherë pas fitores së zgjedhjeve. Fatos Nano i kërkoi të mos kandidonte për kryeministër sepse nuk kishte logjike politike dhe morale që PS të ndryshonte kryeministrin, menjëherë pasi ishte konfirmuar nga zgjedhjet parlamentare. Por Ilir Meta dhe mbështetësit e tij besuan se Nano kishte futur Malajn në garë për ti bërë presion, gjë që nuk ishte fare e vërtetë. Nano i ofroi Malaj të negociojë me Ilir Metën për postin e zv/kryeministrit dhe ministrit të Financave në këmbim të tërheqjes nga kandidimi për KM, por Malaj e refuzoi. Kandidimi Malajt vulosi armiqësinë mes Metës dhe Nanos dhe u bë preludi i betejës së tyre politike. Lajmi i bujshëm i Tetorit 2001 Erdhi momenti të bëhej publik për qytetarët historia që dihej dhe njihej në gjithë partinë. Në një intervistë tek “Opinion” me Blendi Fevziun lajmëroi divorcin me Rexhinën dhe lidhjen e tij të re me Xhoanën. Fatos Nano u largua nga shtëpia dhe filloi bashkëjetesën me Xhoanën në një apartament qeveritar të Durrës duke shfrytëzuar statusin e deputetit. Një mbrëmje, njoftohen nga Drejtoria e Shërbimeve Qeveritare se nuk mund të qëndronin më aty me urdhër të kryeministrit Ilir Meta. Fatos dhe Xhoana Nano transferohen në shtëpinë e mikut të tyre Gjergj Ruli. KPD e famshme e 2001 dhe “Lëvizja për Katharsis” Sot mes politikanësh, batutat e Nanos i vetëm përballë KPD-së së famshme kujtohen me shpoti, por në 3 dhjetorin 2001 , situata në PS-në që qeverisje ishte dramatike. Fatos Nano kryetar, përballë Ilir Metës - kryeministër. Ilir Meta ishte shumë i qatë dhe i vendosur në ambicjen e tij legjitime për të marrë drejtimin e PS. Ai kishte dhënë prova për ambicjet e tij që kur "mundi" Majkon për kreun e FRESSH; kur i imponoi PS kuota për emërimin e anëtarëve të FRESSH në administratën publike. Edhe suporti që i dha Majkos në garën për kryetar kundër Nanos në Kongresin zgjedhor të 1999 ishte si një kalkulim shahu, ku duhej ngrënë "mbreti" Nano nga oficeri dhe në fund fitonte Ilir Meta. Ilir Meta asnjëherë nuk besoi se Arben Malaj nuk ishte futur në garën e kryeministrit nga Fatos Nano, për ta shantazhuar. Ky dyshim iu kthye në bindje dhe kjo bëri që ai të mos e shohë më kurrë Fatos Nanon si aleat, apo partner, por si kundërshtar që duhej eleminuar. Meta mendoi se betejën me Nanon mund ta fitonte duke përqëndruar dhe përdorur pushtetin ekzekutiv për të zgjeruar mbështetjen brenda forumeve të partisë dhe në publik nëpërmjet medias. Deputetët dhe anëtarët e KPD u vunë nën presion. Nga njëra anë kryeministri Meta që ju ofronte benefite që nga bursa studimi për fëmijët e deri emërime në detyra, apo poste "me lek". Fatos Nano i mbetur pa pushtet dhe akses në vendimarrje, ju ofronte parime dhe vlera. Media përfitoi nga kryeministri Meta financime miliona euro dhe prona, duke bërë që të krijohej një konflikt mes pronarëve të disa mediave dhe stafit të gazetarëve dhe analistëve. KPD u transmetua live në TV dhe konsiderohet një nga shfaqet më të ndjekura në historinë e mediave shqiptare. Fatos Nano u shpall fitues i padiskutueshëm i shfaqes politike. I frymëzuar nga mbështetja shumë e gjerë popullore që fitoi ai nisi nga Peza "Lëvizjen për katharsis". Edi Rama, kryetar i bashkisë Tiranë, rreshtohet me Ilir Metën dhe e etiketon Fatos Nanon "Robert Çumçakizi". Pas kësaj lëvizjeje që u shtri në gjithë Shqipërinë me takime të përditshme në çdo seli partie, më 29 Janar 2002, Ilir Meta jep dorëheqjen si kryeministër. Vetëm dy ditë më vonë, lajmi i dorëheqjes së Ilir Metës u zbeh, sepse më 31 Janar 2002 në emisionin “Opinion” të gazetarit Blendi Fevziu, zhvillohet debati i parë televiziv mes liderve të maxhorancës dhe opozitës. Fatos Nano përballë Sali Berishës. Audiencë super e lartë në Shqipëri, Kosovë, Maqedoni dhe Mal të Zi. Rikthimi i Majkos në kryeministri Më 22 Shkurt 2002, f ormohet një qeveri kompromisi mes grupeve rivale në PS, me Kryeministër Pandeli Majkon. Por kjo qeveri nuk reflektonte raportin e ri të forcave brenda PS dhe peshën e tyre në elektorat të matur nëpërmjet opinionit publik. Fatos Nano teston në opinionin publik dhe me partnerët ndërkombëtar mundësinë për t’u zgjedhur President i Republikës. Fraksioni "anti Nano" në Kuvend rezultoi se nuk do e votonin duke i qëndruar besnik Ilir Metës. Argumenti i tyre ishte se megjithëse PS i kishte votat, ato i kishte fituar nga "Dushku" që ligjërisht ishin të vlefshme, por u konsideruan moralisht të dënueshme. Ambasadori amerikan Limpreht në një drekë zhvilluar tek Hotel Karlsberg i sugjeroi Fatos Nanos të shpallte zgjedhjet e parakohëshme dhe pastaj të zgjidhej presidenti. Ai pretendonte se sipas sondazheve të tyre, nëse Nano bashkohej me Majkon dhe për shkak të klimës që mbisundonte nga Katharsis, do të fitonin zgjedhjet me rreth 70%. Fatos Nano nuk e pranoi këtë opsion me arsyetimin dhe bindjen se ky vendim rrezikonte përçarjen e PS dhe largimin e Ilir Metës me mbështetësit e tij. I bindur se presidencën e 2002 nuk e kapte dot se do kishte shumë kontestime, ai ju drejtua objektivit të kapjes së kryeministrit. I vetmi president konsensual Fatos Nanos padyshim duhet ti njohim meritën e zgjedhjes së të vetmit president konsensual në historinë e post-tranzicionit shqiptar. Në 19 Qershor 2002, n ënshkruhet marrëveshja historike mes maxhorancës dhe opozitës për të bashkëpunuar për zgjedhjen e Presidentit. E më 22 Qershor 2002, Nano dhe Berisha takohen në zyrat e Kryesisë së Kuvendit për të zgjedhur presidentin. Sipas marrëveshjes, emrin e parë duhet ta jepte maxhoranca. PS me propozim të Ilir Metës ra dakort për emrin ambasadorit, Artur Kuko. Berisha ra menjëherë dakort me emrin. Kuko u thirr në takim, por për 4 orë rresht, as Nano dhe as Berisha, nuk e bindën dot. Për pasojë rradha për të propozuar i erdhi opozitës. Më 23 Qershor 2002, m e sugjerim të Fatmir Mediut, Sali Berisha propozoi emrin e Alfred Moisiut i cili u pranua menjëhere nga Fatos Nano. Më 24 Qershor 2002, Alfred Mojsiu zgjidhet President me 97 vota, i pari president konsensual (dhe u fundit) në pluralizëm. Marrëveshja e fshehtë me Ilir Metën Sa herë vjen puna tek marrëveshjet e fshehta, që nuk publikohen, ka diçka që nuk ecën mbarë. Në verën e vitit 2002 , pak kohë pas zgjedhjes së presidentit konsensual, Fatos Nano takohet me Ilir Metën në Korfuz me ndërmjetësimin e Anastas Angjelit, një tjetër figurë e rëndësishme politike e së majtës, që kishte shërbyer si ministër me të dy kryeministrat. Më pas, në Tiranë, të dy (Nano dhe Meta) nënshkruajnë një marrveshje sekrete me ndërmjetësimin e ambasadorit francez Menashemof . Teksti i kësaj marrëveshjeje, nuk është zbuluar asnjëherë. Vetëm Meta e ka përmendur atë, duke akuzuar Nanon për shkeljen e saj. Pas kësaj marrëveshjeje, më 25 korrik 2002 , qeveria “Majko”, jep dorëheqjen. Më 29 Korrik 2002, Fatos Nano zgjidhet Kryeministër (pasi u bënë dhe ndryshimet statutore) duke përfshirë në qeveri Ilir Metën si zv.kryeministër dhe ministër të Jashtëm dhe Pandeli Majkon si ministër i Mbrojtjes. Meqenëse institucionet publike "me lek" si doganat dhe tatimet ishin përdorur për luftën e brendshme politike në PS, ai vendosi të mos ia besoj PS-së postet e tyre drejtuese, por zgjodhi ekspertë të fushës. Pala kundërshtare e akuzoi për kapje dhe monopilizim të posteve "me lek" dhe për korrupsion. Martesa e dytë e Nanos Më 1 Tetor 2002, Fatos dhe Xhoana Nano lidhin martesë në Kishën Ortodokse në një ceremoni të drejtuar nga kryepeshkopi Anastas. Një ngjarje që mori vëmendje të madhe publike dhe thuajse ndau më dysh opinionin publik në Shqipëri, pasi ky lloj reflektimi kishte ndodhur më parë me drejtuesit e partisë. Por lidhja e tyre ishte fakt prej shumë muajsh; zgjedhjet kishin përfunduar me kohë, ndërsa debatet e brendshme në PS nuk do të mbaronin kurrë. Nano, sikurse donte të ishte i vërtetë, kurorëzoi dashurinë e tij me Xhoanën, pranuar edhe nga familjarët e tyre. Zhvillimet e mëvonshme Qeverisja “Nano 3” nuk rezultoi e lehtë. Tensionet në PS shtoheshin pafundësisht; mosbesimi ishte ngjizur te drejtuesit, dhe njerëzit e promovuar po nga vetë Nano, nuk i qëndruan atij gjithmonë besnik. Në 15 mars 2003 , themelohet “Lëvizja Mjaft”. Në krye të saj vjen një i ri ambicioz si Erion Veliaj dhe një grup tjetër të rinjsh, por në mbështetjen e fuqishme të Edi Ramës që vazhdonte detyrën e kryebashkiakut të Tiranës me një ngjitje të shpejtë edhe në arenën ndërkombëtare për shkak të publicitetit të madh të ndryshimeve në kryeqytet. Ilir Meta nga ana tjetër vazhdonte përpjekjet për të konsoliduar pushtetin brenda PS, nuk dukej se ishte komod me pozicionin e tij. Konflikti i nisur në 2001, nuk po përfundonte. Në këto kushte, Fatos Nano e emëroi kryetar të Komitetit Ndërdikasterial për kontrollin e investimeve publike. Dhe ky pozicion rrinte ngushtë në staturën e Ilir Metës. Komunikimi i tij me kryeministrin thuajse u ndërpre. Ndaj në 1 Korrik 2003, Fatos Nano, në mbledhjen e Kryesisë të PS, i kërkon zëvendësit të tij Ilir Meta, dorëheqjen. Sipas Nanos, Meta nuk komunikonte me Kryeministrin dhe bënte deklarata të papranueshme në publik. Si ministër i Jashtëm në një vit, Ilir Meta kishte vizituar vetëm Moskën, Beogradin dhe Kievin, çka për vizionin e Nanos nuk ishin të duhurat. Dorëheqja e Metës ndodhi në 19 korrik 2003 dhe bashkë me të u larguan edhe disa ministra mbështetës të Ilir Metës. Nuk pati ndonjë tronditje të madhe, sepse menjëherë atë vit, në 29 tetor 2003 , Edi Rama u anëtarësua në Partinë Socialiste. Mori teserën. I duhej për procesin që do të ndodhte më pas, kongresin zgjedhor të 12 dhjetorit 2003 , kur përballë Fatos Nanos për postin e kryetarit të Partisë kandidojnë Rexhep Meidani dhe Edi Rama. Ky kongres, vuri vulën e përçarjes së PS, sepse mbëshetësit e Ilir Metës nuk arritën të zgjidhen në forumet drejtuese të PS. Ndaj në 6 Shtator 2004, Ilir Meta dhe mbështetësit e tij deklarojnë ikjen nga Partia Socialiste dhe themelimin e Lëvizjes Socialiste për Integrim . Ajo për të cilën Nano kishte punuar gjithë këto vite, për të mbajtur të bashkuar PS, nuk arriti të realizohej. Ishte parathënia e zhvillimeve të mëvonshme, me një PS të lodhur nga lufta e brendshme, nga skandalet, nga gërryerja e institucioneve dhe lobingjet kundër dhe shumë shpesh në dëm të qeverisë. Çarja e Partisë Socialiste u kushtoi atyre edhe pushtetin. Në zgjedhjet parlamentare të 3 korrikut 2005 , PS humbi pas 8 viteve qeverisje të vendit. Shkak u bënë 168 mijë votat që mori partia e Ilir Metës. Në 1 shtator 2005 , Fatos Nano del në konferencë për shtyp, disa javë pas zgjedhjeve. Zyrtarët më të lartë socialistë e kërkonin gjithë ato ditë, por ai nuk u shfaq, nuk u konsultua me kupolën rozë, nuk u hapte telefonin, dhe u largua pa adresë. “Kam vendosur ti qëndroj besnik moralit dhe filozofisë time politike, të marr përgjegjësitë që më takojnë për situatën e krijuar dhe të largohem nga drejtimi i Partisë Socialiste. E marr këtë vendim, jo vetëm për të respektuar standartin fundor të sjelljes së autoriteteve politike në demokracitë e përparuara lidhur me zgjedhjet, por sidomos për tu distancuar në mënyrë të qartë dhe përfundimtare nga dhuna dhe abuzimi me zgjedhjet dhe me pushtetin e delegjitimuar nga manipulime elektorale. Në këtë luftë që e kam zhvilluar me të gjitha fuqitë e mia si në maxhorancë dhe në minorancë më vjen keq dhe jam i ndërgjegjshëm se ka ende një numër përfaqësuesish në PS dhe në politikën shqiptare që abuzojnë me besimin dhe imunitetin politik dhe që karakterizohen nga mungesa e skrupujve, e principeve dhe moralit të shërbimit ndaj qytetarëve” . Kjo ishte dorëheqja e fundit e Fatos Nanos, e vetmja e një lideri politik në Shqipëri pas humbjes së zgjedhjeve. Kjo ishte edhe lamtumira politike e Fatos Nanos, pavarësisht një tentative të vaktë rikthimi për postin e presidentit në 2006 , ku as Rama as Berisha nuk ia hapën derën. Lamtumirë Fatos Nano!

Anila Basha

Artikuj të ngjashëm Artikuj

Lufta me Bulevardin

“ALBANIAN FILES”: 4 çështjet e debatueshme

Vajzat e humbura

Librazhdi, qyteti që nuk njihni, me bujtina dhe aventura që ju lënë pa mend

Mariglen Disha, njeriu pas vizionit të ri për Librazhdin!

PROTESTA E MEMEVE TË TALLESH NË ZGRIPIN E PAMUNDËSISË

Artikujt më të lexuar

Zvërneci, investimi që do ndryshojë historinë e turizmit shqiptar

Përtej Zvërnecit

Gjergj Luca, kryeoligarku i Shkrimsit, rebeli që grisi diplomën për t’u bërë biznesmen

Vajzat e humbura

Lufta me Bulevardin

Gjiri i Kakomesë, “Bukuroshja” e braktisur bëhet gati për TURIZËM

PROTESTA E MEMEVE TË TALLESH NË ZGRIPIN E PAMUNDËSISË

Kontaktet

Kategori

Mirëse u ktheve!

Hapni një llogari të re!

Merrni fjalëkalimin tuaj

Je i sigurt që dëshiron ta zhbllokosh këtë artikull?

Are you sure want to cancel subscription?