Tetori “GRI” i Kancerit

Fëmijët me tumor, por edhe gratë me kancerin e gjirit kanë vuajtur pafund mungesën e ilaçeve dhe procedurat burokratike të minimalisht 4 institucioneve. Një raport i KLSH tregon të vërtetat tronditëse të kurimit të tumoreve në vend, ku rastet rriten pafundësisht e fondet e planifikuara janë gjithmonë të pamjaftueshme. Sikur të mos mjaftojë ky fakt, një marrëveshje sekrete firmosur me kompaninë gjigande zvicerane të prodhimit të këtyre barnave “Roche”, me qëndër në Bazel, me një çmim të majmë, i hedh më shumë benzinë zjarrit për mënyrën sesi lëvrohen fondet, si nuk kontrollohen barnat, dhe pse këto kontrata për ilaçe nuk zbatohen sikurse shkruhet në dokumenta. Një ç’organizim i organizuar me një rrjet të gjerë institucionesh, e kthen muajin e tetorit Rozë, më gri sesa ka qenë ndonjëherë më parë. Newsbomb.al Çdo pesë vite, doktorët duhet të rishikojnë protokollet e kurimit të kancerit, por kjo gjë në Shqipëri nuk ka ndodhur. Raporti i fundit i Kontrollit të Lartë të Shtetit në disa institucione nxjerr të vertetën tronditëse se në vendin tonë, jo vetmë mungojnë fondet për sigurimin e këtyre barnave që luftojnë llojet e ndryshme të kancerit, por edhe protokollet e kurimit të tyre datojnë në 2014, pra 11 vjet përpara, ndërkohë që sipas standarteve ndërkombëtare deri tani duhet të ishin ndryshuar dy herë. Ky fakt do të ishte i pakonsiderueshëm sikur në raportin e KLSH të mos ketë të tjera të dhëna tronditëse lidhur me kartelat e pacientëve, recetat e tyre dhe mënyrën sesi i marrin barnat aq të nevojshme nga sistemi apo abuzimet e operatorëve privatë që fusin barnat në Shqipëri. Në një vend normal, përfundimet tronditëse të këtij raporti publikuar në muajin shtator 2025, do të sillnin penalizime dhe dorëheqje. Por jemi në Shqipëri, aty ku pacientët luftojnë çdo ditë për jetën dhe nuk sigurojnë dot ilaçe, e drejtoritë dhe institucionet, duke përfshirë edhe operatorët privatë, duke u kapur pas procedurave i shpëtojnë sistemit në mënyrë perfekte. Duket si një sistem i shthurur ku QSUT, Ministria e Shëndetësisë, Fondi i sigurimit të barnave apo edhe operatorët e kontraktuar për importin e ilaceve kanë vepruar me “mangësi të rënda”, “favorizime” dhe “pa ndëshkime konkrete”, siç evidenton KLSH. Rastet konkrete me fëmijët Një fëmijë 15 vjeçar lindur në Krumë, së bashku me familjarët e tij nuk do ta mendonte kurrë se do të bëhej “statistikë”, apo subjekt dhe objekt i një raporti të KLSH. Drejtoria e QSUT në gusht 2024, kërkon me lutje nga ministria që të ketë informacion për medikamentin Actinomycin D, kaq të nevojshëm për pacientin E.H, fëmijë , lindur në shkurt 2010. QSUT i kërkon ministrisë nëse për këtë medikament është shpallur ndonjë procedurë prokurimi sepse nga shërbimi i Onkohematologjisë pediatrike, ka ardhur ky email: “…Pranë shërbimit tonë po trajtohet fëmija E.M, lindur më 05.02.2010, nga Krumë (Kukës), me nr kartele A304501, me diagnozë: Rhabdomiosarkoma embroioniale, High Risk. Fëmija do trajtohet me kimioterapi sipas protokollit RMS 2005, me 9 cikle IVA, me Actinomycin D 2 mg cikël (flakonat janë 0.5 mg/flakoni)” . Kjo shkresë është firmosur nga mjeku kurues Dr. E.D dhe Shefi i Shërbimit Prof. Dr. A.G. Por pak ditë më vonë, shpresat e fëmijës shuhen kur Ministria, në fillim të korrikut 2024 kthen një përgjigje aspak pozitive: “…bari në fjalë kërkohet nga ana juaj, edhe pse rezulton të jetë i pa pajisur me autorizim për tregtim në Republikën e Shqipërisë dhe importi i fundit i realizuar për të është i vitit 2017. Ky tregues flet qartë që ky bar nuk mund të jetë objekt prokurimi, ndaj prej vitesh dhe për këtë shkak ka rezultuar në mungesë. Pavarësisht mungesës së një analize të thelluar nga shërbimet në QSUNT, si dhe nisur nga qëllimi i përgjegjshëm për mbulimin në kohë të nevojave edhe më këtë bar, iu drejtuam operatorëve ekonomikë në treg, për dhënien e një ofertë ekonomike për të identifikuar çmimin/njësi CIF ose EXŴ mbi bazën e të cilit mund të përllogaritet fondi i nevojshëm për prokurim. Deri tani nuk ka shprehje interesi nga operatorët ekonomikë në treg, si dhe rezulton se ky bar vijon të mos jetë pajisur me autorizim për tregtim në RSH. Për sa më sipër vlerësojmë se QSUNT duhet të vlerësojë edhe njëherë protokollet e trajtimit për të parë mundësinë e zëvendësimit me barna alternativë të vlefshëm” . Pas rastit të fëmijës nga Kruma, në maj 2025 një tjetër email nga shefi i shërbimit të Onko-Hematologjisë Pediatrike kërkon të njëjtin medikament. “Më 25 dhjetor 2024, është bërë kërkesë me shkrim, për pacientin A.G, me diagnozën RMS (High Risk, subgroup H), për një total prej 18 flakonësh Actinomycin (0.89 mg për cikël x 9 cikle). Ky pacient ka kryer vetëm 1 cikël me 2 flakonë, pasi më pas u transferua për trajtim në Itali (Gaslini). Pacientja E.M, përfundoi pjesën e mbetur të trajtimit me 5 cikle, secili me nga 4 flakonë, për një total prej 20 flakonësh të përdorura nga donacioni (në kartelën e pacientes përcaktohet se janë kryer 5 cikle përkatësisht në datat 27.12.2024, 17.01.2025, 07.02.2025, 27.02.2025 dhe 20.03.2025) . Duke qenë se bari ka ardhur si donacion dhe ka qenë jashtë sistemit, Shërbimi i OnkoHematologjisë Pediatrike shprehet se nuk disponon informacion të detajuar mbi sasinë e përgjithshme të ardhur apo mbi sasinë e mbetur në stok” shruhet në raport. Në Janar 2024, pacientja E.M, 10 vjeçe , me diagnozën fillestare GIST, pësoi recidivë, dhe biopsia e mëvonshme rezultoi “Fibrosarkomë infantile”, për të cilën Actinomycin është pjesë e protokollit të trajtimit. Megjithatë, familja e saj zgjodhi trajtim jashtë vendit dhe pacientja u largua për mjekim në Itali, kështu që nuk u bë kërkesë zyrtare për këtë rast. Për momentin nuk ka pacientë të tjerë aktivë që kërkojnë Actinomycin, sipas protokolleve të trajtimit. Aktualisht nuk rezulton të jetë lidhur asnjë kontratë apo të jenë marrë masa konkrete për sigurimin e këtij medikamenti në vijimësi, shkruhet në raportin e KLSH, edhe pse sikurse shihet nga rastet e përmendura më lart për këta fëmijë, kërkesa dhe raste do të ketë edhe në të ardhmen. Në pamundësi për të gjetur zgjidhje nga shteti shqiptar, prindërit detyrohen të nxjerrin fëmijët për kurim jashtë vendit. Privati, asnjë penalizim Sipas raportit të KLSH-së, në shumicën e rasteve mungesat e barnave nuk janë shkaktuar nga mungesë fondesh, (por edhe kjo është një arsye), por nga “vonesat e operatorëve privatë që kishin fituar kontratat e furnizimit”. Këta operatorë janë angazhuar nga QSUT dhe FSDKSH për të sjellë barnat në vend brenda afateve ligjore, por “nuk kanë respektuar kushtet e kontratës”. Situatat kanë ndodhur për disa medikamente si Phesgo, Etoposide, Cisplatin, Paclitaxel dhe Carboplatin, ku “vonesat në importim” janë përsëritur disa herë gjatë vitit, duke çuar në ndërprerje ciklesh terapie për pacientët. Por edhe pse kontratat parashikojnë “penalitete për çdo ditë vonesë” , KLSH vëren se “nuk është aplikuar asnjë penalitet ndaj operatorëve privatë” . Në raport thuhet se “QSUT dhe Ministria e Shëndetësisë nuk kanë ndërmarrë asnjë masë administrative apo financiare ndaj subjekteve që kanë shkelur afatet e furnizimit” , duke krijuar një “ precedent abuziv dhe mjedis favorizues për disa kompani” . Raporti evidenton edhe kontratat kryesore që kanë pasur shkelje në procedurë e rrjedhimisht mosdorëzim të medikamenteve. “Gjatë periudhës 2021–2024, u evidentuan 49 raste të vonesave të pajustifikuara në furnizimin me barna antitumorale nga ana e importuesve farmaceutikë. Këto vonesa nuk janë shoqëruar me dokumentacion justifikues dhe përbëjnë shkelje të drejtpërdrejta dhe të përsëritura të detyrimeve kontraktuale të parashikuara në kontratat trepalëshe të lidhura ndërmjet Fondi i Sigurimit të Detyrueshëm Shëndetësor, Qendrës Spitalore Universitare “Nënë Tereza” dhe importuesve farmaceutikë. Mosrespektimi i afateve të furnizimit përbën shkelje të dispozitave të nenit 20 të kontratës, duke ngarkuar subjektin kontraktor me përgjegjësi administrative dhe financiare. Në përputhje me parashikimet e pikës 3, neni 20 “Sanksionet”, për këto 49 raste, importuesit farmaceutikë duhej të ishin penalizuar me një shumë totale prej 49,000,000 lekësh, për mungesën e disponueshmërisë së barnave antitumorale” shkruhet në raport. Por as kjo nuk ka ndodhur. “Gjithashtu, në rast përsëritjeje, duhej të ishte propozuar përjashtimi i barnave përkatëse nga Lista e Barnave të Rimbursueshme dhe zëvendësimi i tyre me alternativa të tjera, me kushtin që importuesi të mbulonte diferencën e çmimit ndërmjet alternativës së parë dhe asaj zëvendësuese. Nga auditimi rezulton gjithashtu se Sektori i Kontrollit të Depove Farmaceutike, në kuadër të Drejtorisë së Kontrollit, ka kryer kontrolle dhe monitorime në mënyrë selektive dhe pa një plan të strukturuar, duke cënuar efektivitetin e mekanizmave të mbikëqyrjes kontraktuale dhe garantimit të furnizimit të pandërprerë të barnave të domosdoshme”, shkruhet në raport. Marrëveshja e fshehtë me gjigandin Roche Gmbh Një marrëveshje e posaçme është firmosur mes Ministrisë së Shëndetësisë dhe Mbrojtjes Sociale dhe kompanisë ndërkombëtare farmaceutike Roche GmbH, kompani zvicerane me qendër në Bazel – e konsideruar e pesta në botë për të ardhurat dhe një kompani lider në trajtimet e kancerit globalisht . Por shpërndarja është kryer nga operatorë privatë vendas të zgjedhur pa garë, nën mbulesën e “distributorëve të autorizuar”, që sipas raportit, nuk është transparente për për furnizimin me barnat jetike që përdoren në trajtimin e kancerit të gjirit. Dokumentet e auditimit tregojnë se marrëveshja, me numër 2455/41 prot., datë 06.10.2023, është lidhur pa ndjekur procedurë prokurimi publik, duke u justifikuar si një marrëveshje “e posaçme” sipas ligjit nr. 105/2014 “Për barnat dhe shërbimin farmaceutik”. Në këtë kontratë janë përfshirë dy barna: Phesgo (Pertuzumab + Trastuzumab) dhe Gazyva (Obinutuzumab), me çmime të deklaruara konfidenciale, megjithëse çmimet CIF (Kosto, transport, sigurim) të vitit 2023 dhe 2024 janë përkatësisht 5,478.19 € dhe 3,332.76 € për formatet 1200 mg + 600 mg dhe 600 mg + 600 mg. Sipas dokumenteve, marrëveshja parashikon detyrime të ndërsjella mes Ministrisë dhe kompanisë, përfshirë garancinë e sasive minimale të furnizimit, por gjithashtu edhe penalitete në rast mospërmbushjeje të kontratës. Megjithatë, periudhat e zgjatura të mungesës së barit në farmacinë spitalore dhe bllokun farmaceutik të QSUNT tregojnë se zbatimi i marrëveshjes ka qenë i vonuar dhe joefikas. Për shembull, nga nëntori 2022 deri në tetor 2023, Phesgo 1200 mg + 600 mg nuk ka qenë në asnjë moment në gjendje, ndërsa forma 600 mg + 600 mg ka munguar për më shumë se tre muaj, duke u rimbushur vetëm më 26 tetor 2023. Megjithëse çmimi CIF ( kosto, transport, sigurim ) i këtij medikamenti ra me më shumë se 2,100 euro për dozë nga viti 2023 në 2024, “çmimi kontraktual nuk ndryshoi” , gjë që sipas KLSH “paraqet dëm potencial për buxhetin e shtetit dhe favorizim ekonomik për operatorin”, ose mosnegociim i qëllimshëm . Në mënyrë të përsëritur, Ministria edhe në justifikimet për raportin shprehet se bëhet fjalë për “produkte inovative që nuk kanë alternativë” , por KLSH thekson se “mungesa e garës dhe konfidencialiteti i çmimeve krijon terren për abuzim dhe mosoptimizim të fondeve publike” . Ndërkohë që duhet thënë se një shërbim i tillë “gjysmak”, nuk i bën nder as reputacionit ndërkombëtar të kompanisë zvicerane, kaq të mirënjohur në botë. Por nuk specifikohet në raport, nëse vonesat vijnë nga kompania me CV të mirë, apo nga “distributori lokal” që ka ekskluzivitetin e marrëveshjes. Phesgo është një bar i avancuar që mund të shpëtojë jetë, ndaj menaxhimi burokratik dhe kontraktual rezulton me vonesa në aksesin e grave shqiptare ndaj një trajtimi që në vendet e BE-së ofrohet rregullisht. Kush është epiqendra e kaosit Raporti në 170 faqet e veta bën të qartë se në QSUT ekziston një “keqmenaxhim sistematik” i stokut të barnave, që shkon përtej mungesave të tyre. Në sistemin elektronik evidentohen “gabime në ngarkime”; “zëvendësime të paligjshme të trajtimeve” si dhe “mungesë dokumentacioni mbështetës” për kërkesat në shërbimet klinike. Raste të tilla kur KLSH evidenton shprehje si: “Gabimisht është ngarkuar pacienti tjetër”; “Pacientja ka marrë Trastuzumab në vend të Phesgo”; “Fizikisht e ka marrë barin, por nuk është shkarkuar në sistem”, janë shprehje që gjenden rëndom në faqet e raportit duke u përsëritur në dhjetëra e dhjetëra kartela pacientësh. Drejtoria e spitalit merr informacion të përmuajshëm për mungesat, por “nuk është marrë asnjë masë ndëshkuese ndaj farmacistëve apo strukturave përgjegjëse” thuhet në dokument. Por nuk është vetëm ky institucion që çalon në zinxhirin e institucioneve që duhet të merren me trajtimin e kancerit të çdo lloj forme. Ministria e Shëndetësisë, “detyrohet”, pas kërkesës së privatit të nënshkruajë marrëveshje sekrete; Agjencia Kombëtare e Barnave miraton të gjitha importet pa transparencë – evidentohet në raport; Fondi i Sigurimit të Barnave vonon fondet dhe nuk e monitoron procesin e në fund Spitali që nuk i kontrollon stoqet e lejon gabime në trajtim. E ndërkohë, pacientët që vuajnë me kancer presin me ankth çdo javë nëse ilaçi i tyre ka mbërritur; e nëse jo, shumë syresh, duke u vënë mes jetës dhe vdekjes, i blejnë ilaçet në tregun privat, nga të njëjtët operatorë që vonojnë furnizimin publik. “Rezulton se nga 253 barna antitumorale të autorizuara për tregtim në Republikën e Shqipërisë, 46% nuk janë importuar në asnjë moment gjatë periudhës së auditimit, çka tregon për mungesë të mekanizmave efektivë që lidhin autorizimin me furnizimin real në treg. Gjithashtu, konstatohet një nivel i ulët i kontrollit laboratorik mbi cilësinë e barnave antitumorale. Rezulton se nuk janë ezauruar në mënyrë shteruese të gjithë mekanizmat e kontrollit dhe mbikqyrjes institucionale nga të gjithë subjektet nën auditim, duke ndikuar negativisht në mirëmenaxhimin e proceseve të të gjithë zinxhirit të disponibilitetit të barnave” shkruhet në raport. Por a ka para për të mbështetur sektorin? Sëmundja që rëndon mbi pacientët është njëra anë e problemit, e financimi i këtyre ilaçeve super të shtrenjta është ana tjetër. A i ka buxheti i shtetit kapacitetet të mbulojë me rimbursim ilaçesh të gjithë të sëmurët me kancer? Sipas INSTAT, për periudhën 2019-2023, grupi i sëmundjeve “Tumore” renditet zakonisht në vendin e tretë si shkak i vdekshmërisë në Shqipëri. Eshtë po aq e tmerrshme që në Shqipëri, as ISHP e as ministria nuk kanë një regjistër të plotë me të dhënat e të sëmurëve me kancer në vend. KLSH shqyrtoi 25 raste të miratimit të autorizuar për barnat antitumoriale dhe konstaton se procedura e parashikuar në ligj është e gjatë dhe joefikase. Por edhe financimi mbetet mbrapa. Auditimi i shpenzimeve buxhetore për blerje mallrash e shërbimesh, shkruhet në raport, buxheti i akorduar për sektorin shëndetësor, (përkatësisht barna) rezulton i nënfinancuar, çka sjell riskun e mungesës së barnave e për pasojë dhe vijimin e terapisë në përputhje me protokollet e trajtimit të sëmundjeve. Qeveria ka bërë planifikimin për tre vitet duke nisur nga viti që jemi: - për vitin 2025: 9,483,304,377 lekë; - për vitin 2026: 10,832,179,464 lekë; - për vitin 2027: 11,432,216,745 lekë. “Bazuar në tavanet buxhetore te miratuara, në kuadër të planifikimit buxhetor afatmesëm, për plotësimin e nevojave për barna, vijohet me planifikimin 24 mujor. Konstatohet se pjesa takuese e fondeve për barna përcillet nga FSDKSH drejt QSUNT, e cila duhet ti mirëmenaxhojë këto fonde me qëllim edhe planifikimet e barnave. Megjithatë, sërisht evidentohet rëndësia e fondeve të mjaftueshme buxhetore për mbulimin e nevojave për barna. Konstatohet se nga subjektet nën auditim të cilat kanë përgjegjësinë e fondeve buxhetore, nuk rezulton të ketë pasur kërkesa për fonde shtesë për furnizime me barna apo të jenë marrë masa për shtim të fondeve buxhetore në vijimësi. Sa më sipër, bazuar në dokumentacionet e shqyrtuara si dhe korrespondencat zyrtare të vetë institucioneve, buxheti i akorduar për sektorin shëndetësor (përkatësisht për barna) rezulton i nënfinancuar, çka sjell riskun e mungesës së barnave e për pasojë dhe vijimin e terapisë në përputhje me protokollet e trajtimit të sëmundjeve”, shkruhet në raport. Tabele me pika Konstatohet se Ministria e Shëndetësisë dhe Mbrojtjes Sociale: nuk disponon raporte monitorimi, vlerësimi për ecurinë e tumorit. nuk ka marrë masa që Regjistri Kombëtar i Kancerit të ketë të dhëna në kohë reale të rasteve të reja për ecurinë e sëmundjeve tumorale si dhe mortalitetin e shkaktuar nga kanceri. nuk ka përcaktuar qartë objektivat në lidhje me numrin e depistimeve të kancerit të gjirit dhe qafës së mitrës në Strategjinë Kombëtare të Shëndetësisë 2021-2030. Mungesa e raporteve të monitorimit dhe vlerësimit për Programin Kombëtar të Kontrollit të Tumorit sjell këto pasoja: -Nuk jep vlerësim të qartë të efektivitetit të programit dhe nëse objektivat e tij janë përmbushur. -Pa një analizë të të dhënave, nuk mund të përcaktohet se cilat politika ishin efektive dhe cilat dështuan, duke vështirësuar hartimin e politikave të reja më të mira. -Mund të ketë shpërdorim fondesh ose mosoptimizim të burimeve në mungesë të një vlerësimi të qartë. -Nuk ka një panoramë të qartë të ecurisë së sëmundjes, duke e bërë të vështirë parashikimin e nevojave për shërbime shëndetësore. -Pa të dhëna të sakta, mungon një bazë e fortë për zhvillimin e strategjive parandaluese dhe trajtimit të tumorit. -Kjo mund të çojë në shpërndarje të pabarabartë të burimeve dhe vonesa në trajtim. -Mjekët dhe autoritetet shëndetësore nuk kanë informacion të përditësuar, gjë që vështirëson planifikimin dhe menaxhimin e sëmundjes në nivel kombëtar. -Kjo pengon krijimin e politikave të bazuara në të dhëna reale dhe dëmton përmirësimin e skemave të parandalimit dhe trajtimit. -Mungesa e të dhënave të sakta mund të çojë në financim të pamjaftueshëm për shërbimet onkologjike, duke ndikuar drejtpërdrejtë në cilësinë e trajtimit të pacientëve. -Nuk ka një drejtim të qartë për përmirësimin e programeve të depistimit. -Nuk ka standarde të qarta për suksesin e këtyre programeve, duke bërë të vështirë matjen e progresit. -Numri i grave që përfitojnë nga kontrollet parandaluese mund të jetë shumë më i ulët se sa nevojitet për të patur ndikim real në uljen e mortalitetit. -Mungesa e depistimeve çon në diagnostikim të vonuar të kancerit, duke ulur shanset e mbijetesës dhe rritur kostot e trajtimit. -Në mungesë të objektivave konkrete, institucionet nuk mund të mbajnë përgjegjësi për dështimin në rritjen e mbulimit me depistime. -Për qytetarët dhe profesionistët e shëndetësisë, mungon një bazë për të kuptuar nëse strategjia e re është më e mirë apo më e dobët se programet e mëparshme.

Newsbomb.al

Artikuj të ngjashëm Artikuj

Lufta me Bulevardin

“ALBANIAN FILES”: 4 çështjet e debatueshme

Vajzat e humbura

Librazhdi, qyteti që nuk njihni, me bujtina dhe aventura që ju lënë pa mend

Mariglen Disha, njeriu pas vizionit të ri për Librazhdin!

Përtej Zvërnecit

Artikujt më të lexuar

Zvërneci, investimi që do ndryshojë historinë e turizmit shqiptar

Përtej Zvërnecit

Gjergj Luca, kryeoligarku i Shkrimsit, rebeli që grisi diplomën për t’u bërë biznesmen

Vajzat e humbura

Lufta me Bulevardin

Gjiri i Kakomesë, “Bukuroshja” e braktisur bëhet gati për TURIZËM

PROTESTA E MEMEVE TË TALLESH NË ZGRIPIN E PAMUNDËSISË

Kontaktet

Kategori

Mirëse u ktheve!

Hapni një llogari të re!

Merrni fjalëkalimin tuaj

Je i sigurt që dëshiron ta zhbllokosh këtë artikull?

Are you sure want to cancel subscription?