SOT si DJE/ Intelektuali degdiset ku do shteti!

Cilat janë anët e medaljeve të akademikëve sot, intelektualëve që ia ndërrojnë zyrat me vendime të Këshillit të Ministrave. A janë të suksesshme projektet madhore të Akademisë sot, apo reformat shkruhen ende nga ministrat e diktaturës? Po sezonet artistike? Nga Luela Myftari Thuhet se historitë janë gjithnjë të shkruara gjysmake, sidomos kur intelektualët varen finanaciarisht nga pushteti. Sepse historinë e shkruajnë ata që qeverisin. Akademikët, pedagogët, apo një profesor i thjeshtë, mund të ndryshojë jetën e një fëmije, një nxënësi në klasë, apo një studenti në auditor, ajo që lë pas, vepra e tij e shkruar mund të jetë gjysmake. I takon tjetrit të zbulojë pak më shumë. E një akademik i ndërgjegjshëm, e di gjithmonë se vepra e tij nuk është shteruese. Më të “ndershmit”, nëse më falet ta përdor këtë përcaktor, janë ata që shpresojnë të paktën të kenë frymëzuar dikë tjetër të kërkojë, eksplorojë për anën tjetër të medaljes. E shkruaj këtë, sepse kurdoherë që shkoj e dukem në Akademinë e Shkencave, më kujtohen histori si ajo e Bedri Dedja-s; sa herë ka një vendim të Këshillit të Ministrave kujtohem për ndonjë histori tjetër të ngjashme. Kur takoj shkrimtarë, më kujtohet Bilal Xhaferri, kur takoj aktorë, më kujtohen sezonet e reja në teatrot ku Partia formatonte ekipet artistike duke shqyrtuar biografitë. Ftohtë gjykova për shkrirjen e Albanologjisë, përballë revoltës së intelektualit të sotëm. Ftohtë më duket se gjykoj edhe kur një artist si në rastin e Shkodrës pushohet nga puna, ndërsa CV-ja e punës i bëhet në Facebook. Reformat e verës 2025? Këtë verë aksionet e qeverisë prishën disa ndërtime pa leje, përzunë të paligjshmit, detyruan bisnesmenët të hiqnin edhe tendat. Erion Braçe ka bërtitur në rrjetet sociale për pakimet e lavazhet që janë kthyer në toka të zëna me arka birrash. Në fakt, me gjasë zbatuan rendin që kërkon çdo vend që ka marrë disa detyra për t’u anëtarësuar në BE. Çdo “intelektual” në Facebook e Instagram jepte nga një mendim. Thuajse të gjithë ishin me “të dobtin”, atë që s’ka ç’bën dhe nëse e ka bërë për vite, e kishte bërë nga halli. Kushdo tjetër që ushqente një mendim ndryshe ishte patronazhisht ose fuks. Polici që jetonte po ngjitur me “investitorin abuzues” në Theth ishte fqinji që nuk do ta duam më. Po këtë verë, NEWS 24 ndërpreu sinjalin. Qeveria, Ministria e Kulturës, Inovacionit dhe Ekonomisë bashkë, gjykata, ish-pronari dilte me letra e vendime gjykatash, derisa nga mëngjesi në mbrëmje ndryshoi kursi i diskutimit dhe mendimeve në rrjet. Gazetarët që nuk ishin paguar prej muajsh vijonin të rrinin te dera, me mikrofonin në dorë, me të vetmin send të pushtetshëm që u kishte ngelur për të reaguar. Kakofoni mendimesh që e çonin sërish vëmendjen te paraja, deri aty sa pyesnin sa të besueshëm dhe njëkohësisht të pushtetshëm janë gazetarët kur raportojnë për minatorë apo punëtorë të tjerë që s’kanë marrë rrogat, ndërkohë që edhe për vete nuk luftojnë. Reformat e Vjeshtës 2025? Pa dyshimin më të vogël, ajo ishte Diella. Eshtë e kotë të shkruaj gjatë për një shpikje pa mish, shpirt e gjak. Kush mundet e kush nuk e ka lexuar numrin e shkuar të revistës NEWS BOMB, është koha ta bëjnë. Ka një artikull aty për Diellën; që me siguri është më i drejtë se dretjësia që ende lëngon mes dramave të shqiptarëve që trashëgojnë probleme pronash, të cilat po aq ia trashëgojnë edhe fëmijëve të tyre. E në një vend ku prona është e gjithë jeta, akte deri në vrasje do mundet të raportojmë, kërcënime do të publikojmë sërish ne gazetarët, e po aq drama të tjera. A do të mundet Diella t’i ndajë drejt tokat? A do të mundet Diella t’i kuptojë dhembjen malësorit që qante se iu prish shtëpiza në Theth, apo kërcënimin e lirisë intelektualit kur i ndryshojnë zyrë? A do të mundet Diella ta kuptojë se prona është jeta e shqiptarit ndërsa zyra nëpërkëmbja e dinjitetit dhe lirisë për të punuar? Po, një artist me një rrogë modeste do ta kuptojë, kur atij i tregohen dhëmbët në Facebook e jo zyrtarisht? Vështirë mendoj. Ndaj kur u frymëzova të shkruaja për këtë temë, personazhet që më vërshonin në mendje ishin të shumtë. Emërimi te Arkivi i Filmit, emërimi i ri te Qendra e Kinematografisë, emërimi i drejtueses së re të Galerisë Kombëtare të Arteve, siç njihet, që zyrtarisht një emër tjetër Muzeu i Arteve të Bukura, një institucion që nuk operon në jetën artistike prej katër vjetësh, apo Akademia e Shkencave që nuk bën dot Shkencë pa reforma. Njëlloj si historitë që kisha lexuar në dosjet e ish-Sigurimit të Shtetit apo në Drejtorinë e Arkivave. Të gjitha më rikthenin në pyetjen e fundit, te prishja e teatrit dhe Ndrenika që atë kohë thonte: “Kur lakun e ke në fyt dhe për bukën e gojës, errësira është edhe më e madhe. Vështirë të shohësh përtej territ. Vetëm nëse je mësuar me të”. Dhe pastaj më kujtohej se si Ndrenika dhe Roza Anagnosti rrezikonin të ishin aktorë të teatrit se e kishin biografinë e keqe. Ndoshta shpejt këtë histori do ta shohim edhe si pjesë të fatit, siç ndoshta i tejkaluan ata që nuk e humbën dinjitetin edhe kur të tjerët thurrnin plane të mbrapshta për to. Ndoshta do t’i shohim këto më vonë si pjesë të destinit, si një lloj mallkimi, si një lloj dënimi, njëlloj si flakët në Delvinë. Për disa do të jetë njëlloj si flakët në Gramsh, të qëllimshme nga njeriu, jo vetëm për çështje parash, por dinjiteti dhe nënshtrimi. Reformat e dikurshme në art 1975-1976 Po çfarë ndodhte 50 vjet më parë në reformat artistike? Bashkë me kalendarin e ri artistik në teatro dhe në institucionet e artit, niste edhe puna për të monitoruar nga afër edhe artistët. Trupat duhet të ishin modele në shoqëri, ashtu sikurse edhe mesazhet që jepnin veprat që ato përcillnin. Dhe ashtu sikurse kontrollohej nga tre katër syresh një vepër, po aq bashkëpuntorë a spiunë kishte prapa edhe një artist. Kontroll, edhe në biografi. Mes reformës në teatrot shqiptarë për sezonin artistik të periudhës 1975 – 1976, gjej një plan të detajuar, kush e meriton të vijojë punën, kush duhet të pushohet menjëherë e kush do të vijojë të jetë në vazhdim për t’u djegur me gabimin apo dyshimin e parë që koncepton Partia. “Shënim mbi dokument nga Hysni Kapo: 1.- Duhet parë me kujdes se Duro është liberal. Ka tendencë t’i zbukurojë gjërat. - Vilson Kilica ka qenë njeri i Fadil Paçramit dhe Todi Lubonjës dhe të qëndrojë më rreth e të punojë e të prodhojë si piktor. - Edhe Bedri Dedja është një oportunist e liberal. Ka jetuar kaq kohë me arsimin, i ka munguar vigjilenca dhe partishmëria. 22 korrik 76” Survejimi i Bujar Lakos E megjithëkëtë kjo është vetëm një nga ato që urdhëroheshin. Pasi gjatë gjithë vitit ishte kërkuar të survejoheshin artistët. Një prej tyre Bujar Lako . Në dosjet e artistëve rreth vitit 1976 gjen pafund letra e thashetheme për Bujarin e jashtëzakonshëm të kinemasë sonë. Asnjë prejt tyre nuk flet për portretin e tij, për lojën aktoriale, për talentin dhe punën e pamasë. Të gjithë letrat flasin për të atin, për gjyshin, për fshatin, për Ballin Kombëtar, apo për qëndrimet politike që mbanin të parët e Bujar Lakos. Po kështu, për të mrekullueshmen Roza Anagnosti. “A s’është shkelje e vijës së Partisë dhe sabotimi i saj ajo që bënin F. Paçrami e T. Lubonja në fushën e kulturës, duke u përpjekur të fusin në tërë format e kësaj pune, përmbajtje të huaj, reaksionare, borgjeze e revizioniste”?. Kjo është vetëm një nga pyetjet e atyre kohëve, kur reformat përcaktonin fatin e artistit. Justina Aliaj 11 qershor 1976 Shënim mbi dokument nga Hysni Kapo: Çajupit: Jam i mendimit të merren masa ndaj atyre që, jo vetëm e kanë marrë Justina Aliajn pa marrë pëlqimin e KP rrethit, por edhe që mashtruan në KQ. Këta njerëz duan të rehabilitojnë elementë të ligj që armiqtë Todi Lubonja e Fadil Paçrami i ngritën në qiell me festivalin e XI. 2- Jam i mendimit që Justina Aliaj të kthehet menjëherë në Shkodër. (Për) Njerëzit që përdoren në filma edhe në televizion, duhet të shihet në radhë të parë ana politike dhe, pa tjetër, edhe aftësia artistike. Për këto duhet të merret pëlqimi i Partisë në rrethe. Një tjetër letër që planifikon edhe sezonin artistik tregon përpjekjen e kuadrove për të mos gabuar më shumë në të ardhmen. Letrat që zakonisht kanë shënime apo porosi, të mbivendosura me shkrim dore, në fakt janë ato që më joshin më shumë t’i lexoj. Këto shënime janë urdhra apo udhërrëfime për atë që do të ndodhë më pas. Megjithëkëtë, unë njëlloj si shënimi i lënë në një analizë të bërë pranverën e vitit 1976 dua ta lë lexuesin me pyetjet që edhe “pushtetarët” bënin atëherë. Shënim mbi dokument nga Ramiz Alia: Ky relacion është tepër eklektik. Edhe do të largohen. Edhe duhet parë në “kompleks” problemi. Edhe do të kihet parasysh sjellja e secilit. Po, ç’do të bëhet konkretisht? Kush ikën e përse? E kush nuk do të iki? Kush tani e kush më vonë? Shënim mbi dokument nga Jakup Mato: Ky informacion u pa nga sh. Ramiz. U dha porosi të bëhet një program si do veprohet për përmirësim të gjendjes: kush hiqet, kur, ku venë, cilët hiqen menjëherë, cilët gradualisht. Këto porosi ju thanë shokut Sotir Kamberi me datën 14. 4. 76. 20 prill 1976. Luiza Papa Cilat janë emrat që diskutoheshin atë vit për biografi të keqe, ua rrëfej tani. Sigurisht për secilin sot gëzoj një respekt të jashtëzakonshëm, e pikërisht për këtë dua të rrëfej se si ne i kemi trajtuar artistët tanë, nisur nga Luiza Papa , e cila na mungon që sot. Në një nga letrat që gjej në dosje lexoj: “Një numër tjetër artistësh kanë të afërt të tyre të dënuar, ose të implikuar me veprimtari armiqësore. Përmendim si shembull Luiza Papa (Shënim: është gruaja e Gaqo Çakos), e cila ka patur të dënuar politik dy dajat e saj, Valter Bablusha (xhaxhai dhe daja me Ballin). Me përbërje të tillë ka dhe të tjerë si Sami Bakalli, Luigj Gurakuqi, dajën të pushkatuar etj. Ne përmendëm vetëm aspektet negative, por në përbërje familjare këta kanë dhe të dhëna pozitive. Mendohet që këto duhet të lëvizin, por pak më vonë, gradualisht dhe sipas rastit e duke patur parasysh dhe tërë përbërjen familjare e sjelljen e tyre”. Robert Ndrenika Robert Ndrenika dhe ata që kanë familjarë të arratisur duhet të përfundojnë në kooperativa. “ Disa që kanë pjesëtarë të familjes të arratisur, të dënuar për tentativë arratisje, ose të ikur jashtë shtetit gjatë luftës. Kështu Robert Ndrenika (ka vëllanë të arratisur në vitin 1961 dhe dajën armik), Sheri Mita (i jati ka ikur për studime jashtë shtetit gjatë luftës dhe s’është kthyer). Gëzim Kaceli (vëllanë të arratisur, xhaxhanë të pushkatuar). Ndërsa Manushaqe Çekani, Kristaq Rada kanë vëllezërit të dënuar për tentativë arratisje. Përbërje të tillë kanë dhe Zef Ndoca, Ilia Shyti, Miltiadh Papa. Edhe për këta mendohet të hiqen nga institucionet qendrore dhe të çohen në institucione të tjera, ndërmarrje e kooperativa bujqësore, ose në rrethe”. Roza Anagnosti Një grup më i gjerë kuadrosh kanë ndonjë pjesëtar të familjes së tyre bashkëpunëtor me armikun apo me organizatat tradhtare sipas partisë dhe njerëzve besnikë të komunizmit. Artistë të tillë, njëlloj si Bujar Lako dhe Roza Anagnosti duhe studiuar gjatë gjithë kohës. “Të tillë mund të përmendim Ermelinda Pemën (i ati i saj gjatë luftës ka qenë oficer, mbas çlirimit i burgosur, një vëlla dënuar për tentativë arratisje), Bujar Lako (babai i tij gjatë luftës ka qenë nënkomisar policie, dhe komisar i çetës balliste të Safet Butkës), Roza Anagnosti (i jati para çlirimit ka qenë oficer dhe në vitin 1950 është dënuar për veprimtari armiqësore). Për këta është menduar që gradualisht të hiqen nga institucionet qendrore dhe të shkojnë në trupat artistike të rretheve ose në ndonjë klub të bashkimeve profesionale, shtëpi apo vatër kulture të Tiranës”. Fundi, një reformë e vazhdueshme Operacioni “fshesha”, më vjen ta quaj gjithë këtë angazhim, kur lexoj në letrën e përpiluar në 3 prill të vitit 1976 se : “ Në Teatrin e Operas e Baletit u larguan 6 veta: (Donika Miluka, Llazar Morcka, Lenika Zotria, Diana Keqja, Adivije Alibali, Jeta Nase). Në Teatri Popullor u hoq Ferial Alibali, Lazër Vlashi. Në Kinostudio, u hoqën 3 veta: Genc Ruzhdiu, Xhemal Broja dhe Zhak Vituli. Por shihet se në këto institucione artistike kemi ende mjaft kuadro me përbërje të keqe. Kështu, si të tillë, në listat e hartuara vitin e kaluar organizatat bazë kanë evidencuar në Tetarin Popullor 14 veta, në Teatrin e Estradës, një vit më parë kemi patur rreth 15 veta, por tani kemi vetëm 2, në Teatrin e Operas e Baletit 22. Nga Komiteti i Partisë janë duke u marrë masa edhe për largimin e disa të tjerëve”. Dhe pastaj kujtohem se shumë pak gjëra mund të kenë ndryshuar në 50 vjet. Duhet të ishin bërë shumë më shumë. Por, kjo shoqëri nuk reflekton, as pasi i kanë marrë jetën, as pasi i kanë marrë pronën, as pasi i kanë marrë dinjiteitn, as pasi i kanë marrë rrogën apo zyrën. Është thjesht një tjetër lajm në vendin tonë. Letra që shpëtoi “Përballimin” dhe Bujar Lakon Pasi kanë shpikur e folur keq për babanë e Bujar Lakos, me letra shpërndarë keqazi nëpër komitet e parti përgjatë gjithë vitit 1976, në korrik më në fund një shënim shpëton artistin dhe filmin. Shënim mbi dokument nga Piro Kondi: Shoku Ramiz, Mbas verifikimit që iu bë këtu biografisë së Bujar Lakos (aktor i Teatrit Populor që lot rolin e sekretarit të Partisë në filmin “Përballimi”) u kërkua dhe opinioni zyrtar i KP Korçës që ju bashkëngjitet. Si këtu (u pyet Myslim Islami, punonjës në Institutin e M–L, Riza Lobonja në M.P.B. etj. që janë nga fshati i tij) dhe nga Korça, na thuhen të njëjtat të dhëna. Qenia vetëm 2 muaj në fillim me çetën e Ballit të S. Butkës, është gjëja më e rëndë për babanë e tij. Të tjerat që na thanë (zv. kuestor e komisar i çetës së Safet Butkës) janë shpifje. Gjithë rrethi i familjes së tij ka qëndruar shumë mirë. Vetë është kritikuar dhe dënuar për “sjellje jo korrekte” sepse bënte dashuri me një vajzë, babai i së cilës nuk donte ta martonte me të dhe bëri zhurmë në të katër anët. Ca më vonë, pa dëshirën e babait, ai u martua me vajzën e tij dhe tani rrojnë “të lumtur e të gëzuar”. Si KP i Tiranës edhe Sektori ynë, edhe unë mendoj se këto s’duhet t’i bëhen pengesë për të luajtur edhe role kryesore nëpër filma. Konkretisht, filmi “Përballimi”, me që është bërë dhe është bërë mirë, (po të doni mund ta kërkoni ta shikoni) të lejohet të hidhet në publik. Presim mendimin tuaj meqë ju kishin informuar ndryshe.

SOT si DJE/ Intelektuali degdiset ku do shteti!

Luela Myftari

Artikuj të ngjashëm Artikuj

Lufta me Bulevardin

“ALBANIAN FILES”: 4 çështjet e debatueshme

Vajzat e humbura

Librazhdi, qyteti që nuk njihni, me bujtina dhe aventura që ju lënë pa mend

Mariglen Disha, njeriu pas vizionit të ri për Librazhdin!

Përtej Zvërnecit

Artikujt më të lexuar

Zvërneci, investimi që do ndryshojë historinë e turizmit shqiptar

Përtej Zvërnecit

Gjergj Luca, kryeoligarku i Shkrimsit, rebeli që grisi diplomën për t’u bërë biznesmen

Vajzat e humbura

Lufta me Bulevardin

Gjiri i Kakomesë, “Bukuroshja” e braktisur bëhet gati për TURIZËM

PROTESTA E MEMEVE TË TALLESH NË ZGRIPIN E PAMUNDËSISË

Kontaktet

Kategori

Mirëse u ktheve!

Hapni një llogari të re!

Merrni fjalëkalimin tuaj

Je i sigurt që dëshiron ta zhbllokosh këtë artikull?

Are you sure want to cancel subscription?

SOT si DJE/ Intelektuali degdiset ku do shteti!

Luela Myftari

Mbështetni autorët dhe abonohuni në përmbajtje

Shkarko

Zblloko Artikullin

Artikuj të ngjashëm Artikuj

Artikujt më të lexuar

Kontaktet

Kategori

Mirëse u ktheve!

Hapni një llogari të re!

Merrni fjalëkalimin tuaj

Je i sigurt që dëshiron ta zhbllokosh këtë artikull?

Are you sure want to cancel subscription?