Investitorët strategjikë, përfitues të Paqes Fiskale

Një pjesë e parave qarkullon në hije: ndërton pallate, blen prona, financon biznese, nganjëherë dhe politikën. Është një ekonomi paralele, që jeton mes nesh dhe i prek të gjithë: të ndershmit dhe të pandershmit. Shteti e di që ekziston, qytetarët bashkëjetojnë me të, bizneset e pranojnë, por të gjithë bëjnë sikur nuk e shohin. Afërsisht një e treta e ekonomisë shqiptare është informale. Çfarë është një ekonomi gri? Paratë që injektohen dhe qarkullojnë në ekonomi nga burime të panjohura konsiderohen informale. Ato mund të gjenerohen nga aktivitete të ndryshme: puna në të zezë, fshehja e të ardhura, evazioni fiskal, korrupsioni apo krimi i organizuar. Për këto arsye amnistitë dhe nismat që merren me qëllim formalizimin e këtyre parave janë të rrezikshme. Ato mundësojnë faljen e veprës penale të shkaktuar nga krimi, pastrimin e parasë dhe depërtimin e tyre lirshëm në ekonomi. Kjo vendos jo vetëm pabarazi, por krijon rrezik për të konsoliduar grupet kriminale që tentojnë të kapin pjesë të ekonomisë. Një nga premtimet elektorale të PS gjatë fushatës për zgjedhjet parlamentare 2025 e cila po përmbushet me një nismë ligjore të miratuar në Kuvend, është Paqja Fiskale. E ndarë në 3 ligje të ndryshme “Për Faljen dhe Fshirjen e Detyrimeve në Tatime e Dogana”, “Marrëveshjen për Paqen Fiskale” dhe “Rivlerësimin e Pasurive të Patundshme”, iniciativa fsheh pas saj shpëtimin nga barra e taksave të papaguara bizneset e mëdha dhe i hap rrugën deklarimit të fitimeve të biznesit pa ditur origjinën e parave. A e kanë edukuar biznesin faljet ndër vite? Në sektorin e biznesit janë të rrallë ata që ndiejnë keqardhje për faljen së detyrimeve tatimore dhe lejimit të deklarimit të aseteve që kanë mbajtur jashtë bilanceve. Nga ana tjetër, sjellja e qeverisë ndaj sipërmarrjes private duket se është kontradiktore. Në momente të ndryshme shohim aksione për luftë kundër informalitetit, e në të tjera ligje për të falur shkeljet, taksat e papaguara, gjobat dhe fshehjet që i janë bërë shtetit nga sektori privat. Falje të gjobave, detyrimeve tatimore, kamatvonesave, apo një pjese të faturave të energjisë ka patur ndër vite, por amnisti të përgjithshme të kapitalit ku legalizohet çdo pasuri duke përfshirë faljen penale nuk ka patur, dhe pse shpesh ky diskutim është hedhur në tavolinë nga forca politike që ka qënë në pushtet. Ideja e parë për një amnisti fiskale e penale daton në 1999. E propozuar nga ish-Presidenti Rexhep Mejdani dhe pse u mbështet nga Banka e Shqipërisë, palët politike nuk ranë dakord dhe nisma mbeti vetëm në letër. Një iniciativë të njëjtë mori në vitin 2011 kabineti “Berisha”, por socialistët nuk dhanë votat për aministinë penale dhe drafti që u votua fali vetëm detyrimet tatimore e doganore kundrejt pagesës 3% të të gjithë borxhit. PS nuk votoi as faljen e detyrimeve. Argumentet bazoheshin te favorizimi i padrejtë i biznesit që bënte evazion, ndërsa akuzat për përdorimin të nismës për përfitime elektorale gjatë zgjedhjeve lokale që po zhvilloheshin atë vit ishin të shumta. Me ardhjen në pushtet, aministinë penale, do e propozonin socialistët. Por dhe ata nuk patën sukses. Në fund nisma u kufizua në fshirje të gjobave dhe faljeve të detyrimeve në tatime e dogana. Nëse do të analizojmë sjelljen e bizneseve pas dy nismave për faljen e borxheve, do të arrinim në konkluzionin se të dy ligjet kanë dhënë efekt negativ: sjellja e biznesit nuk është korrigjuar, përkundrazi, borxhi tatimor është rritur. Falje e madhe për bizneset e mëdha Ligji i miratuar nga Kuvendi i Shqipërisë fal në total 1.6 miliard euro detyrime tatimore dhe 480 milion në dogana. Debitorët më të mëdhenj janë në tatime, 202 mijë tatimpagues në total, ku nga këta 81 mijë ose 40%, janë aktivë dhe kanë detyrime për një shumë prej 400 milion euro. Borxhet më të mëdha janë ato me afat 5 deri në 10 vjet, që përbëjnë një total prej 750 milion euro. Të tjerat ndahen në 0 deri në 5 vjet që kanë një vlerë 570 milion euro dhe 300 milion euro janë detyrimet mbi 10 vjet. Detyrimet në dogana kapin vlerën e 480 milion eurove, ku 130 milion janë detyrime në taksa dhe pjesa tjetër gjoba dhe kamatvonesa. Shumicën e zënë detyrimet mbi 10 vjet me 257 milion euro, 180 milion euro janë ato 10 deri në 5 vite dhe 45 milion euro për detyrimet me moshë deri në 5 vjet. Nisma nuk përfshin faljen e detyrimeve për sigurimet shoqërore e shëndetsore. Për çdo taksa tjetër kush daton përpara vitit 2014 përfiton fshirje totale 100%. Nga janari 2015 deri në dhjetor të vitit 2019 fshihet gjysma e detyrimit nëse paguhet brenda qershorit të vitit të ardhshëm ose 25% e tij nëse paguhet shuma deri në dhjetor 2026. Penalitetet dhe kamatat falen. Për detyrimet nga data 1 janar 2020 deri më 31 dhjetor 2024, fshirja e gjobave dhe kamatvonesave ëhstë e kushtëzuar me pagesën e plotë të detyrimit brenda vitit 2026. Por çfarë fshihet pas këtyre shifrave? Cilët janë përfituesit e faljes dhe sa peshë zenë në total e borxhit kompanitë e mëdha? Pavarësisht kërkesës së deputetëve të opozitës, Ministria e Financave refuzoi të verë në dispozicion listën e përfituesve, duke u mbrojtur me argumentat e sekretit tregtar. Në frymën e standardeve ligjore të Shqipërisë, përfituesit e fondeve buxhetore duhet të jenë publikë vetëm nëse të dhënat e tyre nuk cënojnë sigurinë kombëtare, ku informacioni më pas duhet të klasfikohet si “sekret”. Pavarësisht kësaj, Kuvendi miratoi një nismë pa e ditur se cilët janë përfituesit nga e saj! Në këtë pikë ka regres dhe me standardin e mbajtur në vitin 2017, ku nisma për faljen e detyrimeve fiskale u shoqërua dhe me listën e debitorëve në tatime e dogana që përfitonin nga ligji. Një audit i Kontrollit të Lartë të Shtetit gjeti më pas, se afërësisht gjysma e borxheve zotëroheshin nga 49 kompani të mëdha në fushën e naftës, ndërtimit, basteve dhe industrisë. “ Konstatohet se gjatë realizimit të amnistisë fiskale, janë fshirë nga regjistrat e borxhit pranë Drejtorisë së Përgjithshme të Tatimeve, detyrimet e akcizës për 49 tatim pagues me vlerë 12.3 miliardë lekë, prej të cilave vetëm ARMO në vlerë rreth 10.7 miliardë lekë”, thuhet në raportin e KLSH-së për buxhetin e vitit 2017. “Paqja Fiskale” “ Çelim një kapitull të ri bashkëpunimi me sipërmarrjen shqiptare përmes marrëveshjeve disavjeçare të lehtësimit tatimor dhe nxitjes së deklarimeve të rregullta, duke zbatuar “Paqen fiskale” 2026 – 2029: faljen e detyrimeve tatimore më të vjetra se 10 vjet; skemën e ripagimit të borxheve të 10 viteve të fundit me përqindje të reduktuara ”. Kështu shkruhet në programin e qeverisë 2025-2029. Premtimi u realizua. Po çfarë është marrëveshja për Paqen Fiskale? Çdo biznes që është pjesë e tatimit korporativ me të ardhura vjetore 14 milion lekë në vit apo person fizik me të njëjtën xhiro, mund të nënshkruajë një marrëveshje me Drejtorinë e Përgjithshme të Tatimeve, ku nëse pranon që për vitin tatimor 2026 realizon një fitim të natyrshëm me rritje deri në 18%, çdo fitim shtesë që deklaron përtej kësaj vlere i tatohet me 5%. Për fitimet e rritura deri në 18%, norma tatimore mbetet ajo që është në fuqi, 15%. Kjo marrëveshje ka mundësi rinovimi për 2 vite të tjera. Një tjetër aspekt i ligjit për Paqen Fiskale është lejimi për të korrigjuar shpenzimet, të ardhurat dhe aktivet e kompanisë me 30% rritje ose ulje, për çdo vit të lejuar në periudhën e 3 viteve të shkuara. Dhe për këto korrigjime nga lindja e detyrimit tatimor do të aplikohet normë tatimore 5%. Kompanitë lejohet t’i bëjnë këto rideklarime në mënyrë arbitrare dhe pa dhënë shpjegime, ndërsa nuk do të jetë subjekt ndëshkimi nga administrata tatimore dhe nuk do t’i ushtrohen kontrolle. “Ky mekanizëm vjen si pjesë e një qasjeje të re në marrëdhënien ndërmjet administratës tatimore dhe tatimpaguesve, me qëllim garantimin e një baze të qëndrueshme tatimore, reduktimin e ndërhyrjeve subjektive dhe rritjen e parashikueshmërisë në sistemin fiskal. Zbatimi i marrëveshjes së paqes fiskale është frymëzuar nga modele të ngjashme të aplikuara në vende të Bashkimit Europian si Italia. Ky mekanizëm synon të krijojë një marrëveshje të dakordësuar paraprakisht për vlerën e fitimit të tatueshëm dhe detyrimin përkatës tatimor për një vit tatimor, me të drejtë rinovimi për dy vite të tjera”, thuhet në relacionin e ligjit “Për Marrëveshjen e Paqes Fiskale.” Si në Ligjin për Paqen Fiskale dhe në atë të Faljes së Detyrimeve Tatimore dhe Doganore, mungon transparenca dhe llogaridhënia. Praktikisht, Shqipëria ka marrë nisëm për një amnisti fiskale dhe i lejon bizneseve që të deklarojnë të ardhura që ia kanë fshehur shtetit, pa ditur burimin e tyre nëse janë para të pista nga krimi dhe korrupsioni apo evazion fiskal. Përtej këtij rreziku, shkelësit e ligjit favorizohen duke u tatuar me normë tatimore më të ulët se ajo që i nënshtrohen taksapaguesit e ndershëm. Për tatimpaguesit e rregullt tatimi është 15 %, ndërsa për shkelësit vetëm 5%. Nga ana tjetër, për disa kategori biznesesh, siç është sektori i ndërtimit, krijohet mundësia që në zërin e aktiveve të deklarohen shitje në vitet e mëparshme për të ardhura që do të arkëtohen vitet e ardhshme duke i lejuar që të kenë mundësi manorvrimi për të përfituar normë tatimore favorizuese më të gjatë. Rezervat për këtë ligj i shprehu dhe misioni i Fondit Monetar Ndërkombëtar gjatë vizitës në Tiranë. “Marrëveshja e propozuar e ‘Paqes Fiskale’, me elemente të tilla si marrëveshje vullnetare për përcaktimin 3 paraprak të fitimeve të tatueshme dhe pezullim të auditimeve gjatë periudhës së marrëveshjes, fshirje të detyrimeve tatimore e doganore dhe rivlerësim të pasqyrave financiare të së kaluarës me një normë të ulët të njëtrajtshme, rrezikon të minojë pajtueshmërinë tatimore, të dobësojë besueshmërinë e auditimeve dhe të përmbysë arritjet e deritanishme në modernizimin e administratës tatimore”, thuhet në deklaratën e FMN-së. Në projektligjin për Paqen Fiskale dhe fshirjen e detyrimeve tatimore është vendosur që vetëm subjektet që janë të dënuara ose nën hetim për vepra në fushën tatimore nuk mund të përfitojnë nga falja e detyrimeve apo marrëveshja e paqes fiskale. Ligji nuk pengon që pronarët përfitues që kanë themeluar kompani të tjera, apo ndërmarrje që kanë nën hetim pronarët dhe administratorët, të përfitojnë. Ligjet përjashtojnë po ashtu dhe subjektet që realizojnë projekte koncesionare, por jo kompanitë e tjera që kanë status “investitor strategjik” apo që përfitojnë nga norma të reduktuara tatimore. Në ndryshim nga nisma të mëparshme, ligji nuk lejon që përfitues të jenë individët, por nuk ndalon të përfitojnë zyrtarët e lartë (persona të ekspozuar politikisht) që kanë në pronësi një kompani apo rrethin familjar të tyre. Nuk dihet vlera e vërtetë që biznesi ka të padeklaruar, por mendohet që ajo të jetë në miliarda euro. Tentativa për të nisur në një vit zero dhe për të formalizuar paranë gri që ka ekonomia jonë nuk është arritur dot të realizohet, herë për shkak të mungesës së konsesusit politik, ku amnistia fiskale do të kërkonte dhe atë penale dhe ndryshimin e Kodit Penal që kushtëzohet nga 84 vota për tu miratuar dhe në rastet kur votat kanë qënë pro mazhorancës, frenimi është bërë nga parnterët e huaj. Edhe këtë herë, frika nga partnerët e huja nuk përfshin amnistinë penale, por i ofron siguri bizneseve që nuk do të kallzohen penalisht dhe emri i tyre do të mbahet sekret. A do të ketë interes dhe besim te ky “sekret” nga sipërmarrja? Këtë do ta tregojë rezultati i aministisë.

Investitorët strategjikë, përfitues të Paqes Fiskale

Ola Xama

Artikuj të ngjashëm Artikuj

Lufta me Bulevardin

“ALBANIAN FILES”: 4 çështjet e debatueshme

Vajzat e humbura

Librazhdi, qyteti që nuk njihni, me bujtina dhe aventura që ju lënë pa mend

Mariglen Disha, njeriu pas vizionit të ri për Librazhdin!

PROTESTA E MEMEVE TË TALLESH NË ZGRIPIN E PAMUNDËSISË

Artikujt më të lexuar

Zvërneci, investimi që do ndryshojë historinë e turizmit shqiptar

Përtej Zvërnecit

Gjergj Luca, kryeoligarku i Shkrimsit, rebeli që grisi diplomën për t’u bërë biznesmen

Vajzat e humbura

Lufta me Bulevardin

Gjiri i Kakomesë, “Bukuroshja” e braktisur bëhet gati për TURIZËM

PROTESTA E MEMEVE TË TALLESH NË ZGRIPIN E PAMUNDËSISË

Kontaktet

Kategori

Mirëse u ktheve!

Hapni një llogari të re!

Merrni fjalëkalimin tuaj

Je i sigurt që dëshiron ta zhbllokosh këtë artikull?

Are you sure want to cancel subscription?

Investitorët strategjikë, përfitues të Paqes Fiskale

Ola Xama

Mbështetni autorët dhe abonohuni në përmbajtje

Shkarko

Zblloko Artikullin

Artikuj të ngjashëm Artikuj

Artikujt më të lexuar

Kontaktet

Kategori

Mirëse u ktheve!

Hapni një llogari të re!

Merrni fjalëkalimin tuaj

Je i sigurt që dëshiron ta zhbllokosh këtë artikull?

Are you sure want to cancel subscription?