Gazi që nuk e morëm kurrë!

Le të kuptojmë një gjë të thjeshtë: një produkt e gjen vendin në një shtet, nëse aty ka treg. Nëse nuk ka, atëherë asgjë nga ajo që shitet publikisht nuk është e vërtetë. Mund të jetë propagandë, lobim, interesa, çdo gjë tjetër në letër dhe fjalë. Por vetëm kaq. Disa javë më parë, një nga kryelajmet që pushtoi mediat në Shqipëri ishte mbërritja e ambasadores së Shteteve të Bashkuara të Amerikës në Greqi, Kimberly Guifolye, për ceremoninë e nënshkrimit të marrëveshjes mes një kompanie private, me shoqërinë publike të gazit në Shqipëri (Albgaz) për furnizimin me gaz amerikan të Shqipërisë. Sipas përshkrimit që u dha, pala shqiptare angazhohej për lidhjen e një kontrate me vlerë 6 miliardë dollarë për furnizimin me gaz të lëngshëm për 20 vjet të Shqipërisë, ndërtimin e një porti për shpërndarjen e gazit, rritjen e kapaciteteve prodhuese të termocentralit të Vlorës dhe ndërtimin e tubacionit që lidh nyjen dalëse të gazsjellësit Trans Adriatic në Fier me Tec-in e Vlorës. Në asnjë deklaratë për mediat nuk u njoftua emri i kompanisë me të cilën u nënshkrua marrëveshja, këtë do e mësonim nga mediat greke. Kompania që u nënshkrua memorandumi ishte Atlantic SEE LNG Trade, firmë greke me aksionerë AKTOR Group që zotëron 60% të kuotave dhe DEPA Commercial, shoqëria publike kryesore e furnizimit me gaz në Greqi, e cila ka 40% të aksioneve. Kjo firmë ka nënshkruar një kontratë 20 vjeçare me firmën amerikane Venture Global, për importin e gazit amerikan dhe shpërndarjen e tij në rajon. Nga ky gaz projektohet që të furnizohet dhe Shqipëria. A është në interes të Shqipërisë kjo marrëveshje? Sa është konsumi i gazit dhe nevojat reale për këtë lëndë në vendin tonë? Dhe përse duhet, nëse do të kishte gjasa që ne të furnizoheshim me gaz amerikan, që kjo të ndodhte përmes kompanive greke (një prej të cilave firmë shtetërore e Greqisë) dhe jo nga kompania publike e gazit shqiptar Albgaz? Përse duhet të presim që të shfaqin interes vendet e tjera që ne të investojmë në rrjetin e gazit? Për të kuptuar këto pyetje, do të duhet të analizojmë se çfarë është bërë ndër vite që Shqipëria të përfitojë nga fati që projekti që do të çonte gazin azer në Europë (Trans Adriatic Pipeline) të kalonte përmes vendit tonë dhe se sa gjasa reale ka që të ndodhë ndërtimi i rrjetit të gazit, tashmë që në këtë drejtim prej disa vitesh janë investuar SHBA. TAP në Shqipëri: tubacion pa shfrytëzim për gazin Ka kaluar më shumë se 1 dekadë, që kur Trans Adriatic Pipeline u përzgjodh projekti fitues që do të transmetonte gazin natyror nga fushat e Shah Denizit II të detit Kaspik në Azerbajxhan drejt Europës. Një investim 32 miliardë euro dhe me aksionerë kompani të njohura në fushën e lëndëve djegëse, do të kalonte përmes Shqipërisë. Shteti i parë pritës i tubacionit TAP është Greqia ku tubacioni kalon në një vijë 550 kilometra, për të mbërritur në tokën shqiptare ku shtrihet në një gjatësi 215 kilometra, 105 përshkrohen përmes detit Adriatik, e më pas mbërrin në pikën dalëse në Itali. Aty më pas lidhet me degëzimin e SNAM, tubacion i ndërtuar nga kompania publike italiane, e cila shpërndan gazin drejt Europës Qendrore dhe Veriore. Përzgjedhja e TAP mbi projektin Nabuko, apo disa të tjerë që e konkurronin, ishte me fat për vendin tonë. Kalimi i gazsjellësit TAP, do të shënonte një histori të re në përdorimin e burimeve të energjisë. Miliona euro projekte dhe masterplane, u sponsorizuan nga donatorë të huaj dhe shteti shqiptar, për të zhvilluar mundësitë e shfrytëzimit të gazit dhe ndërtimit të infrastrukturës për shpërndarjen e tij. Shqipëria, Kosova dhe Mali i Zi janë 3 vendet e vetme në Europë që nuk lidhen me sistemin e transmetimit të gazit dhe janë tërësisht të izoluara. Në të shkuarën, vendi ynë kishte një sektor efiçent të prodhimit dhe shpërndajres së gazit, por sot, jo më. Prodhimi i gazit është ulur nga 1 miliard metër kub në vitin 1982, në 0.01 miliardë vitet të fundit. Fushat e gazit në Divjakë, Delvinë dhe Frakull janë të vetmet që prodhojnë këtë lëndë dhe rrjeti i brendshëm i transmetimit është jashtë funksionit. Nga 498 kilometra tubacion të shpërndarjes së gazit, i vetmi i operueshëm është ai që lidh fushën gazmbajtëse të Delvinës me rafinerinë e dikurshme të Ballshit. Në më shpejt se 1 dekadë, brenda 7 vjetësh, gazsjellësi Trans Adriatik u ndërtua në 878 kilometrat e tij duke patur dhe sfida të mëdha inxhinierike, tubacione të shtrira 2100 metra mbi nivelin e detit dhe është shtrirë në 810 metra thellësi nënujore në detin Adriatik. Pavarësisht procesit të komplikuar inxhinierik, në vitin 2020 tubacioni TAP nisi testimin dhe sot është arritur transmetimi i gazit nga Azerbajxhani drejt Europës. Në Shqipëri, edhe pse dihej që përmes vendit tonë do të kalonte ky gazsjellës, duke dhënë akses jo vetëm në furnizimin e vendit me gaz dhe diversifikimin e burimeve të energjisë, por dhe të rajonit, nuk është shtruar asnjë metër tubacion! Justifikimi ishte mungesa e negocimit të sasive të gazit në të shkuarën me konsorciumin e TAP, por edhe pse në vitin 2016 Shqipëria arriti që të dakordësonte marrjen e një sasie gazi që shkon nga 0.7 deri në 1.5 miliard metër kub në vit, asgjë nuk është bërë. E njëjta sasi, 1 miliard metër kub gaz për furnizimin e Shqipërisë premtohet këtë herë se do të vijë nga amerikanët përmes kompanisë greke Atlantic SEE LNG Trade! Ndaj marrëveshja në thelb (nëse realizohet) mund të jetë në interes të Shqipërisë, por a mund të përfitonim më parë, pa na adhur kjo mundësi në derë? Si mund të përfitojmë nga furnizimi me gaz kur nuk kemi infrastrukturë? Në 13 vjet, asnjë nga afatet që Shqipëria kishte vendosur për të zhvilluar sektorin e gazit nuk është arritur. Gazsjellësi Adriatiko-Ionian (IAP) që parashikon lidhjen e tubacionit Plinacro në Kroaci me pikën dalëse të TAP në Shqipëri – përmendet në “Planin dhjetëvjeçar të zhvillimit të Sistemit të Transmetimit të Gazit në Republikën e Kroacisë për 2021 – 2030”. Për këtë projekt nuk është bërë asnjë investim konkret. Vetë Kroacia ka nënshkruar një marrëveshje me SHBA për shpërndarjen e gazit të lëngshëm në ishullin Kërk, investim i nisur në vitin 2021 për zgjerimin e terminalit dhe është kthyer në një nga pikat kryesore të shpërndarjes së gazit në Slloveni dhe Hungari, dy vende që kanë varësi nga gazi rus. Mundësia e një ndërlidhjeje ndërmjet Maqedonisë së Veriut dhe Shqipërisë përmendet në "Strategjinë për Zhvillimin e Energjisë së Republikës së Maqedonisë së Veriut deri në vitin 2040" të miratuar në 2018, por kjo lidhje, nuk duket të jetë prioritet për asnjë nga dy vendet. As Shqipëria dhe as shteti fqinj, nuk kanë bërë asgjë për të vënë në jetë një tubacion për furnizimin me gaz, ndërsa duket se në drejtimin për të furnizuar me gaz Maqedoninë e Veriut është investuar Greqia. Ndërtimi i një ndërlidhësi ndërmjet Shqipërisë dhe Kosovës (ALKOGAP) duket se nuk ka gjasa të ndodhë së shpejti. Praktikisht, të gjitha projektet me vendet ku Shqipëria mund të bëhej pikë referimi për furizimin e rajonit me gaz kanë mbetur në letër. Por jo vetëm në rajon, edhe planet për furnizimin e qyteteve brenda vendit nuk kanë ecur. Projekti “Nur” për furnizimin me gaz të Korçës është bërë disa herë lajm kryesor në media dhe deklaratat e qeverisë, por ka mbetur vetëm me aq. Kosto për zbatimin e tij do të ishte me leverdi ekonomike, pasi perimetri me pikën dalëse të gazsjellësit TAP në Bilisht është i shkurtër, ndërsa klima e ftohtë e qytetit favorizon gazin për ngrohje, duke sjellë zvogëlim të konsumit të energjisë elektrike. Termocentrali i Vlorës vazhdon në konservim Kur TAP u përzgjodh projekti fitues që do të transmetonte gazin natyror nga fushat e Shah Denizit drejt Europës vepra e parë që u tha se do të shpëtonte ishte Tec-i i Vlorës dhe 130 milion dollarët e investuara përmes një kredie të Bankës Botërore dhe të paguara pjesërisht nga KESH dhe buxheti i shtetit. Që nga dorëzimi në vitin 2011, Tec-i nuk është në gjendje pune pasi u kosntatua një defekt në turbinën e ftohjes, por edhe nëse do të riparohej, kosto e prodhimit të energjisë me nafë do të dilte më e lartë se blerja e energjisë elektrike në bursë. Ndaj kalimi i gazsjellësit TAP, do të ishte një zgjidhje! Që nga ajo kohë e deri më sot Termocentrali i Vlorës vazhdon t’i kushtojë miliona euro KESH për konservimin e tij dhe të qëndrojë jo funksional. Në fund të vitit 2018, qeveria shqiptare hap një tender për të dhënë me koncesion ndërtimin e një tubacioni 46 kilometra nga pika dalëse e TAP në Fier deri te Tec-i në Vlorë, kthimin e teknologjisë së tij nga naftë në gaz dhe rregullimin e impiantit të ftohjes. Këto investime do të kushtonin 60 milion dollarë sipas dokumentave të studimit të fizibilitetit të dorëzuara në procedurën e prokurimit dhe në këmbim kompania do të merrte të drejtat e operimit për 35 vjet të termocentralit që kushtoi 130 milion euro. Procedura u anullua, por ky investim nuk u bë asnjëherë, as nga kompani private dhe as nga shoqëria publike që e zotëron si aset, KESH. Sot po dëgjojmë se vënia në punë e termocentralit do të bëhet nga kompania greke Altlantic SEE LNG Trade, të cilat do të riparojnë defektin dhe do të furnizojnë me gaz Tec-in dhe rajonin përmes investimit në një terminal lundrues. Jo më larg se 6 vjet më parë, ishte një tjetër firmë amerikane që shfaqi interes për një projekt të ngjashëm: ndërtimin në Vlorë të një porti lundrues për të shpërndarë gazin në Europë dhe vënien në punë të termocentralit. Exxon Mobil doli në skenë në vitin 2020, ku prezantoi teknologjinë e shpërndarjes së gazit të lëngshëm me kontenierë të lëvizshëm që do të zëvendësonte përkohësisht nevojën për ndërtimin e tubacioneve për shpërndarjen e tij për konsum familjar. Projekti që Exxon Mobil kishte për rajonin e Ballkanit Perëndimor dhe Europën, ishte shpërndarja në këtë treg e gazit që prodhohet në SHBA, Katar dhe Algjeri. U tha se kjo strategji do të kishte si qendër qytetin e Vlorës, por duket se në këtë pikë, përpara nesh fitoi Greqia, e cila investoi në dy porte dhe sot shpërndan gazin amerikan në rajon, ndërsa po tenton që ta shesë atë edhe në Shqipëri, nëse në të ardhmen do të ketë kërkesë! Konteksti global: Interesi amerikan për gazin Investimi i politikës së jashtme të ShBA për të hequr varësinë e Europës nga gazi rus nisi në fundin e vitit 2021, pas shpërthimit të konfliktit Rusi – Ukrainë. Importi i gazit rus ka rënë nga 45% të furnizimit në vitin 2021, në 19% në fund të vitit të shkuar, në zbatim të politikave të ndjekura të Bashkimit Europian për të hequr varësinë nga Rusia. Megjithatë Rusia vijon të mbetet një nga furnizuesit kryesorë të Europës me gaz. Afro 1 miliard euro në muaj shpenzohen nga vendet e BE, për të blerë këtë lëndë dhe Hungaria, Sllovakia dhe Austria vazhdojnë të kenë varësi direkte për furzinimin me energji nga Rusia. Në këtë kontekst, SHBA vazhdojnë të ndjekin politika për të dobësuar fuqinë ekonomike që ka Rusia në Europë, politika që kanë marrë mbështetje edhe më të madhe gjatë qeverisjes së presidentit Donald Trump. Përmes një teknologjie të re që shndërron gazin natyror në të lëngshëm, SHBA-të synojnë që gazi i tyre të hyjë në tregun europian. Kjo metodë nuk kërkon tubacion për transport, por bëhet përmes kontenierëve në rrugë detare dhe pasi rigazifikohet në impantet që ndërtohen në porte, shpërndahet në tubacione. Amerika renditet sot në vend të dytë pas Norvegjisë për furnizimin e Europës me gaz, një lëndë që prodhohet në sasi të larta në SHBA dhe që ka çmim të ulët. Në këtë situatë kompanitë amerikane synojnë që të përfitojnë nga politika e jashtme dhe kanë nisur futjen në tregun e europian, ku në Greqi kompania Venture Global ka nënshkruar një marrëveshje 20 vjeçare me Atlantic SEE LNG për furnizimin me gaz. Kaq është e gjitha, përfitime gjeopolitike që përkthehen në përfitime ekonomike. Por jo për Shqipërinë. Vend i pasur me burime natyrore, por të keqmenaxhuara Shqipëria është një shtet që pozicionin gjeografik do ia kishin zili shumë të tjerë. E lidhur me perëndimin përmes detit Adriatik, në veri me Europën Qëndrore dhe në jug me Greqinë, është një nyje e rëndësishme në kontinentin europian. Vendi ynë ka bukuri natyrore të shumta, deri diku unike, ku ndërthurret relievi malor me bregdetin. Është një vend i pasur me minerale, naftë dhe burime ujore që na sigurojnë prodhimin e energjisë. E megjithë këto, për ironi të fatit jemi ndër shtetet me çmimin më të lartë të karburanteve, nxjerrim naftë, por e shesim jashtë dhe fitimet i marrin privatët që kanë fushat naftëmbajtëse. Kemi burime uji që na sigurojnë prodhim të mirë energjie, por nuk i menaxhojmë dhe përfundojmë të importojmë me çmime të shtrenjta. Kemi diell, por nuk investojmë në parqe të prodhimit të energjisë. Kishim fabrika, uzina, kombinate, por i prishëm. Kemi një pozicion të rëndësishëm në hartën e Europës, por na mungojnë lidhjet me autostrada, hekurudha, porte dhe aeroporte. Në vitin 2013-ë, në derën tonë do të trokiste një tjetër shans: mundësia për t’u lidhur me rrjetin europian të gazit. Ne, Mali i Zi dhe Kosova ishim të vetmet shtete të paintegruar në një sistem të tillë. Investimi nuk do të bëhej nga ne. Një konsorcium me kompani lider botërore në fushën e tregtimit dhe transmetimit të gazit do të investonte në një tubacion që do të sillte gazin nga fushat e Shah Denizit në detin Kaspik për në Europë. Projekti kishte emrin Trans Adriatic Pipeline. Sot ky projekt kalon në Shqipëri, por asnjë sasi e tij nuk përdoret për konsumin tonë. Jemi thjesht vendi që mirëmbajnë tubacionin e që dëgjojmë premtime se një ditë do të furnizohemi me gaz, këtë herë me markë amerikane.

Gazi që nuk e morëm kurrë!

Ola Xama

Artikuj të ngjashëm Artikuj

Lufta me Bulevardin

“ALBANIAN FILES”: 4 çështjet e debatueshme

Vajzat e humbura

Librazhdi, qyteti që nuk njihni, me bujtina dhe aventura që ju lënë pa mend

Mariglen Disha, njeriu pas vizionit të ri për Librazhdin!

PROTESTA E MEMEVE TË TALLESH NË ZGRIPIN E PAMUNDËSISË

Artikujt më të lexuar

Zvërneci, investimi që do ndryshojë historinë e turizmit shqiptar

Përtej Zvërnecit

Gjergj Luca, kryeoligarku i Shkrimsit, rebeli që grisi diplomën për t’u bërë biznesmen

Vajzat e humbura

Lufta me Bulevardin

Gjiri i Kakomesë, “Bukuroshja” e braktisur bëhet gati për TURIZËM

PROTESTA E MEMEVE TË TALLESH NË ZGRIPIN E PAMUNDËSISË

Kontaktet

Kategori

Mirëse u ktheve!

Hapni një llogari të re!

Merrni fjalëkalimin tuaj

Je i sigurt që dëshiron ta zhbllokosh këtë artikull?

Are you sure want to cancel subscription?

Gazi që nuk e morëm kurrë!

Ola Xama

Mbështetni autorët dhe abonohuni në përmbajtje

Shkarko

Zblloko Artikullin

Artikuj të ngjashëm Artikuj

Artikujt më të lexuar

Kontaktet

Kategori

Mirëse u ktheve!

Hapni një llogari të re!

Merrni fjalëkalimin tuaj

Je i sigurt që dëshiron ta zhbllokosh këtë artikull?

Are you sure want to cancel subscription?