Tetori vishet ROZE, por realiteti është GRI

Laureta tani ka hyrë në fazën më të bukur të jetës. Fëmijët adoleshentë do t’i shohë e t’i shijojë, por prej tetë muajsh rropatet dyerve të spitaleve në ndjekje të vetes. Pakkush mendon për kohën e saj në këtë moment. Sado afër ti ketë njerëzit e familjes, rruga e gjatë dhe e vështirë e luftës me kancerin kërkon energjinë e saj. Por 42-vjeçarja, ndjen shenja lodhjeje. Ashtu, disi të mpakur, e takoj dhe unë teksa vjen me hapa të ngadaltë, trupin e dobët, flokët e zezë të mbledhur bisht pas kokës, e sytë që i tregojnë gjithçka më së shumti, lodhjen dhe forcën me të cilën duhet të përballojë kancerin. Kam raportuar shpesh për situatën në spitalin onkologjik. Përballem shpeshherë me njerëz që zgjasin dorën për ndihmë, dërgojnë mesazhe zanore të mbushura me të qara aq sa më duket ndonjëherë se lotët i ndjej në duart e mia. Shoh pafund fytyra të vrerosura përballë spitalit onkologjik; disa hyjnë me tmerrin e orëve të para, pasigurisë për jetën e mungesën e shpresës; të tjerë që kanë hyrë e dalë prej kohësh dyerve të atij spitali “u është regjur lëkura”, e marrin më shtruar por gjithmonë me ankthin e kurës së radhës; shoh familjarë që presin të afërmit e tyre të dalin nga spitali duke tymosur cigaret radhë pas radhe; ashtu sikurse shoh gjithë bizneset e zonës që lulëzojnë prej fatkeqësisë së njerëzve aty ngaqë mbushen plot e përplot me njerëz në radhë; në pritje; në ankth…skena tragjike makutërie më dalin para syve, aq sa ka njerëz që të mbajnë edhe vend të privilegjuar për të vendosur makinën. Këto janë panorama e jashtme, sepse kur hyjmë brenda spitalit, aty, çdo pacient sheh në sy mjekun, me lutje. Me shpresën se ai i ka jetën në dorë. Me vëmendje për të dëgjuar gjithçka, që nga emrat e barnave, tek analizat e gjithçka tjetër. Aty e harron fare nëse je i varfër, apo i pasur. Aty je në dorë të tyre. As nuk flet dot nëse ka mungesa ilaçesh, apo mungesë trajtimi korrekt. Nuk e ngre dot zërin. Sepse ke frikë për nesër. Sikurse gjithë pacientët që kontaktova, askush nuk do të dalë me emër, me fytyrë, sepse ka frikë se nesër penalizohet me mungesën e trajtimit. Këtë ma konfirmon edhe Laureta, jo se unë nuk e dija më parë. “Në Onkologjik është të shohësh vdekjen për së gjalli”. U takuam në një kafene të vogël në periferi të kryeqytetit, as rrethinave të spitalit jo e jo, që të mos na shihte kush. Fjalët e saj janë si një rrufe në qiell të hapur, pa re e pa stuhi, por me tronditjen e një jete që përmbyset në një çast. Porosit një kafe, dhe nis rrëfimin e saj me një qetësi që të copëton shpirtin. “Teksa po bëja dush, vura re një kokërr në gjoks. Sa s’më ra pika. Të nesërmen shkova menjëherë në një klinikë private, sepse mjekja e familjes më tha se për të bërë eko në shtet duhej të prisja dy javë”, më tregon ajo. Pas ekzaminimit të parë, mjekët i kërkuan të bënte biopsi. Rezultati ishte i pamëshirshëm: kancer i gradës së dytë. “Kam dy fëmijë adoleshentë. Frika ishte e tmerrshme, psikologjia përtokë. Por thashë me vete: duhet të luftoj”. Laureta vendosi të ndiqej në Spitalin Onkologjik, sepse trajtimi në privat ishte i papërballueshëm. “Aty u ndesha me një mjek të ftohtë, arrogant, pa asnjë ndjeshmëri njerëzore. Në momentet kur duhej të të fliste me zemër, të të jepte një fjalë që të mbante gjallë, ai më trajtonte si numër në listë. Quhet B.K” . Pas disa seancash me ilaçin Phesgo, një terapi moderne për kancerin e gjirit, Laureta ndjeu se diçka kishte ndryshuar. “Një ditë kuptova se po më jepnin një tjetër ilaç, Herceptine. Askush s’më tha asgjë. Kur pyeta, më thanë: ‘Phesgo s’ka, kështu që more Herceptine. Je me fat, se të tjerave u kemi thënë na lini numrin e telefonit’. Por ky ndërrim nuk mund të bëhet kështu. Trupi im e përballonte shumë mirë Phesgon. Thjesht shteti s’e kishte” . Tre javët e fundit të shtatorit në spitalin e onkologjikut ky medikament mungoi, ndaj, pa lajmërim e papritur, pacientët u furnizuan me një ilaç tjëtër, të ngjashëm, por jo me të njëjtin efekt. “Është torturë të kesh kancer, - më tregon, - por është më e frikshme të mos marrësh terapinë që të mban gjallë”. Laureta thotë se mungesa e radhës ka demoralizuar shumë paciente: “Sa torturë për ne. Marrim çdo ditë njëra-tjetrën në telefon dhe pyesim nëse kanë marrë nga spitali ndonjë lajm, për të na thënë se ‘ka ardhur ilaçi’”. Tetori vishet ROZE, realiteti mbetet GRI Kur je përballë spitalit onkologjik nuk e vëren sesa e pashpirt është gjithë bota jashtë që tregon realitetin tjetër, atë rozë. Klinikat e laburatorët bëjnë sconto me shumicë e ftojnë gratë e vajzat të bëjnë mamografitë; pastaj gjithë institucionet me radhë: gjithë qeveria vendos fjongon rozë nëpër xhaketa; pasohen pa një pa dy me fjongo rozë që shpërndahen tek deputetët, në sallën e parlamentit apo komisionet parlamentare. Politikanët dalin në konferenca shtypi me fjongo rozë. Pastaj vjen radha e institucioneve: të gjithë me shiritë rozë. Zyrtarë, shtetarë, pushtetarë, njerëz të politikës, ligjit, të biznesit organizojnë ëorkshope, takime ndërgjegjësimi, krahë të hedhura në qafë e duar që zgjatën për tu takuar. Studentë që brohorasin për ministrin e radhës që vjen për ndërgjegjësim e ndonjë makinë shëtitëse mamografie sa në një vend në një vend tjetër. Fushata, slogane, spote televizive me gra që bëjnë thirrje për diagnostikim të hershëm, për kontrolle të vazhdueshme, sepse “është më mirë të parandalosh, sesa të kurosh”. E gjithë kjo panoramë të jep përshtypjen se tetori ngjan më shumë me muajin e hipokrizisë institucionale. Raporti i fundit i Kontrollit të Lartë të Shtetit tregoi fakte tronditëse mbi mënyrën sesi pacientët me kancer kanë vuajtur mungesën e kimioterapive. Sa i takon Phesgos, në dokument thuhet: “Mungesa e furnizimeve me barnat antitumorale ka ndikuar në ndërprerjen e trajtimeve, duke rritur riskun për përkeqësim të gjendjes shëndetësore dhe humbje jetësh”. Ky medikament, që përdoret vetëm tek gratë me kancer gjiri, sipas audituesve të KLSH-së ka munguar për periudha shumë të gjata dhe në kohë të ndryshme. Po sipas raportit, 46% e barnave moderne kundër kancerit, të miratuara nga Agjencia Europiane e Barnave, nuk kanë hyrë asnjëherë në Shqipëri gjatë viteve 2021-2025. Pra, pothuajse gjysma e terapive që shpëtojnë jetë në Evropë nuk ekzistojnë për pacientët shqiptarë. Mjekim me mungesa, pajisje që s’punojnë Mungesat në Onkologjik nuk ndalen te barnat. Prej më shumë se tre muajsh, në këtë spital nuk punon brakiterapia, pajisja e cila u nevojitet grave që vuajnë nga kanceri gjinekologjik për të bërë rrezatimin e brendshëm të tumorit. Janë rreth 20 gra në muaj që kanë nevojë për këtë trajtim jetik, por nuk mund ta marrin dot, sepse pajisja është e prishur dhe ende pa afat riparimi. Një tjetër grua, që kërkon të mbetet anonime, më tregon: “Kam kancer në mitër. Duhet të bëj brakiterapi, por doktori më tha që pajisja në Onkologjik nuk punon. Nuk kam asnjë mundësi të shkoj jashtë. Deri tani më ka kushtuar 3 milionë lekë. Nëse më shfaqet përsëri sëmundja, nuk do ta luftoj dot më. Nuk kam më fuqi, as para” . Ndërkohë, PET-Scan, pajisja që përcakton përhapjen e tumorit dhe stadin e sëmundjes, nuk ka ekzistuar kurrë në shëndetësinë publike shqiptare. Pacientët detyrohen të udhëtojnë drejt Turqisë, Italisë, Greqisë apo Maqedonisë së Veriut për ta kryer këtë ekzaminim jetik, që kushton nga 1300 deri në 1600 euro. Karriget që s’mjaftojnë për jetët Në pavionin e kimioterapisë të Onkologjikut ka vetëm 19 poltrone, karrige të posaçme për infuzionet e pacientëve me kancer. Por çdo ditë paraqiten rreth 100 pacientë për trajtim. Kjo do të thotë se pesëfish më shumë pacientë sesa vendet ekzistuese presin me orë të tëra, shpesh në këmbë, ose ulur në karrige plastike, për një infuzion që mund të zgjasë nga 30 minuta deri në 6 orë. “Kam paguar 30 mijë lekë për të mbaruar më shpejt, sepse ndryshe rrija gjithë ditën me serum në dorë. Në atë spital të mban gjallë vetëm durimi”, - thotë një paciente. Në këto kushte, mjekët detyrohen të bëjnë “radhë për jetën”. Terapitë shtyhen, oraret shkelin protokollet dhe çdo vonesë mund të ndikojë në efektin e ilaçit. Dhe ti padashur vëren se mungesa e logjistikës paraprihet nga mungesa e respektit për pacientin, që me mendjen e vet, i ka ditët, muajt, apo edhe vitet, “të numëruara”. Në vendet e Bashkimit Europian, raporti mes pacientëve dhe poltroneve është 1 me 3. Në Shqipëri është 1 me 5. Dhe ndërsa ministria reklamon “investime moderne”, gratë me kancer qëndrojnë me damarët e fryrë, duke pritur radhën për t’u lidhur me jetën. Imunoterapia që shpëton disa, por vret të tjerat Një nga padrejtësitë më të mëdha të sistemit është mënyra sesi shteti trajton imunoterapinë me Pembrolizumab. Ky ilaç, një nga më të avancuarit në botë për trajtimin e disa llojeve të kancerit, është i rimbursueshëm vetëm për pacientët me kancer të lëkurës (melanomë). Por jo për gratë me kancer gjinekologjik, edhe pse terapia është e njëjtë dhe me efikasitet të lartë klinik. Në praktikë, kjo do të thotë se nëse je grua me kancer të qafës së mitrës apo të endometrit, duhet të vdesësh pa këtë trajtim, sepse sëmundja jote nuk është përfshirë në listën e rimbursimit. Kjo është historia e Hava Tafës, një gruaje 60-vjeçare nga Berati, që sot pret pa shpresë të marrë ilaçin që mund t’i shpëtojë jetën. Djali i saj, që e ka ndjekur gjatë gjithë rrugëtimit nëpër spitale, tregon se deri më tani ka shpenzuar rreth 40 mijë euro. “Tani nuk kemi më mundësi. Shpresoj që shteti të na e sigurojë ilaçin. Shpresat më janë shuar. Mallkoj sëmundjen e nënës sime. Më mirë t’i kishte rënë një kancer tjetër, që të mos mbetej pa ilaç” , thotë ai. Një dozë e Pembrolizumab kushton rreth 3,800 euro, dhe pacientet që nuk kanë mundësi ekonomike, thjesht e ndërpresin trajtimin. Në Evropë kjo terapi është standard. Në Shqipëri, është luks për të mbijetuar. Mungesa e fondeve për të garantuar ilaçet çon vetvetiu në diskriminimin institucional ndaj grave që përballen me lloje të tjera kanceri përveç gjirit. Zëri që nuk mund të dëgjohet Shumë gra me të cilat kam folur për këtë shkrim refuzojnë të dalin publikisht. Kanë frikë. Frikë se mos akuzat e tyre ndikojnë te “humori” i mjekut, dhe trajtimi nuk do të jetë i duhuri. Frikë se mos familjarët e tyre, që punojnë në institucione shtetërore, pësojnë pasoja. Në Onkologjik, frika është po aq e përhapur sa edhe sëmundja. “Në Onkologjik nuk ke shpresë, as për shërim, as për dinjitet”, - më thotë njëra prej tyre. Kjo është fytyra e shëndetësisë shqiptare: karrige të pakta, barna që mungojnë, pajisje të prishura dhe një shtet që zgjedh cilat jetë ia vlen të shpëtojë. Në çdo tetor flitet për ndërgjegjësim, por e vërteta është se gratë shqiptare që luftojnë me kancerin kanë mbetur vetëm, me dhimbjen, me frikën dhe me një sistem që i harron. Në Onkologjik nuk mungojnë vetëm terapitë. Mungon njeriu, mungon kujdesi, mungon ndërgjegjja. Dhe derisa kjo të ndryshojë, çdo fjongo rozë do të mbetet një njollë hipokrizie mbi ndërgjegjen e shtetit.

Tetori vishet ROZE, por realiteti është GRI

Nga Osman Stafa

Artikuj të ngjashëm Artikuj

Lufta me Bulevardin

“ALBANIAN FILES”: 4 çështjet e debatueshme

Vajzat e humbura

Librazhdi, qyteti që nuk njihni, me bujtina dhe aventura që ju lënë pa mend

Mariglen Disha, njeriu pas vizionit të ri për Librazhdin!

Përtej Zvërnecit

Artikujt më të lexuar

Zvërneci, investimi që do ndryshojë historinë e turizmit shqiptar

Përtej Zvërnecit

Vajzat e humbura

Lufta me Bulevardin

Gjergj Luca, kryeoligarku i Shkrimsit, rebeli që grisi diplomën për t’u bërë biznesmen

JETA E NATËS NË VITET ’90, NGA DISKO ALBANIA DHE MARIKAJ TE BUZUKËT E PARTYT RAVE

PROTESTA E MEMEVE TË TALLESH NË ZGRIPIN E PAMUNDËSISË

Kontaktet

Kategori

Mirëse u ktheve!

Hapni një llogari të re!

Merrni fjalëkalimin tuaj

Je i sigurt që dëshiron ta zhbllokosh këtë artikull?

Are you sure want to cancel subscription?

Tetori vishet ROZE, por realiteti është GRI

Nga Osman Stafa

Mbështetni autorët dhe abonohuni në përmbajtje

Shkarko

Zblloko Artikullin

Artikuj të ngjashëm Artikuj

Artikujt më të lexuar

Kontaktet

Kategori

Mirëse u ktheve!

Hapni një llogari të re!

Merrni fjalëkalimin tuaj

Je i sigurt që dëshiron ta zhbllokosh këtë artikull?

Are you sure want to cancel subscription?